MakaleAçık erişimsosyal tarihsiyasi tarihtarihyazımı

Arşiv belgeleriyle gence'de ermeni mezalimi(1905-1919)

Akademik Araştırmalar Dergisi, 2012

Koleksiyon özeti

Arşiv belgelerine dayanarak 1905-1919 arasında Gence ve çevresinde yaşanan Ermeni-Müslüman çatışmalarını ve makalenin "Ermeni mezalimi" olarak nitelediği olayları inceleyen Türkçe akademik makale.

Akademik Araştırmalar Dergisi'nde 2012'de yayımlanan bu makale, çoğunluğu Rusça olan arşiv belgelerine dayanarak 1905-1919 döneminde Gence (Elizavetpol) merkezli Ermeni-Müslüman çatışmalarını ele alır. Yazar, Ermeni siyasi örgütlerinin (özellikle Taşnaksutyun) faaliyetlerini ve dış destek iddialarını belgelerle tartışır ve olayları "mezalim/soykırım" olarak niteler. Kapsadığı 1918-1919 yılları ve Gence odağı nedeniyle, Kafkas İslam Ordusu'nun karargâh kurduğu bölgedeki etnik çatışma ortamına arka plan sağlar.

Kaynağın kendi özeti

Günümüzde Ermeni olayları genel olarak üç aşamada ele alınmaktadır. Birinci aşaması, Ermenilerin başka ülkelerdeki Ermenilerden daha çok sıkıntı içinde yaşadıklarını anlatan haksız iddialarıdır. İkinci aşaması, Ermeniler'in Kafkaslar ve Kuzey Azerbaycan'daki siyasi faaliyetlerinden oluşturmaktadır. Üçüncü aşaması ise Birinci Cihan Harbinde Ermenilerin içte ve dışta Azerbaycan ve Osmanlı'ya karşı ayaklanmaları ve akabinde Ermeni örgütlerinin silahlanarak Türk yerleşim yerlerine saldırarak katliam ve soykırım yapmalarıdır. Kendilerine göre bu yolda ilk başarıyı 1905'te Elizavetpol (Kirovabad-Gence), Nahçıvan, Kuba ve Bakü'de elde etmişlerdir. Olayların ortaya çıkmasında Ermeni örgütleri önemli görevler üstlenmişlerdir. Ermeni Taşnak güçlerinin tüm faaliyetlerine Rusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin bir kısmını makalemizde mümkün olduğunca kullanmaya çalıştık. Büyük çoğunluğu Rusça olan bu belgeler, Ermeni örgütlerinin sadece Osmanlı sınırları içerisindeki Müslüman Anadolu Türklerine değil, aynı zamanda Azerbaycan Türklerine de mezalim uyguladıklarını göstermektedir. İşte bu çalışmada Ermeni mezalimine sahne olan Gence yöresindeki olaylar Azerbaycan ve Rusya arşiv kaynaklarının olaya bakışı ile incelenmiştir.