Tezsosyal tarihtarihyazımı

Manaf Süleymanov'un araştırmaları ışığında Bakü Şehri'nin tarihi (1900-1930'lu yıllar)

F. Arslan · Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2024

Koleksiyon özeti

Manaf Süleymanov'un eserleri ışığında 1900-1930'lu yıllarda Bakü şehrinin tarihi.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde 2024'te tamamlanan yüksek lisans tezi, Azerbaycanlı yazar ve tarihçi Manaf Süleymanov'un hatırat tarzındaki eserlerinden hareketle Bakü'nün siyasi, ekonomik, sosyokültürel ve etnografik yapısını inceler. Petrol sanayisiyle gelen hızlı kentleşme, İngiltere ve Rusya'nın petrol rekabeti, Çarlığın yıkılışının ardından şehirde yaşanan çatışmalar ve 1918'de Taşnak çetelerinin Müslüman Türklere yönelik şiddeti ele alınır. Kafkas İslam Ordusu dönemi, kentin sosyal tarihi bağlamında yer alır.

Kaynağın kendi özeti

XX. Yüzyılın meşhur Azerbaycanlı yazarı ve tarihçisi Manaf Süleymanov'un çalışmaları, Bakü Şehri'nin tarihi, siyasi, ekonomik, sosyo-kültürel ve etnografik yapısı hakkında bize sıradışı bilgiler aktarmaktadır. Eserlerinden bazılarını hatırat tarzında ele alan müellifin kitapları, araştırmacılar ve okuyucular için çok kıymetli ve arşiv çalışmalarıyla desteklenmiş epey ilginç tarihi kaynaklardır. Petrolde sanayileşme başladığında kısa bir zaman sürecinde dikkatleri üzerine çeken ve önem kazanan Bakü'de beklenmedik bir ilerleme ve modern kentleşme başlar. Azerbaycan'ın milli serveti olan yeraltı kaynaklarına yönelen yabancı sermaye sahipleri bir anda buraya gelerek kazanç elde edip bölgede söz sahibi olmak isterler. Bunun farkında olan İngiltere, ülkenin petrolünü elde etmek ve stratejik konumlarında yer edinmek için uğraşırken, Rusya ise Bakü'yü kontrolüne almak ister. Rusya'da Çarlık rejiminin ortadan kaldırılması sonrasında ülkenin merkezindeki devrimin cereyanları Bakü'de şiddetli hissedilerek tarihte eşi benzeri görülmemiş hadiseler ve çatışmalar meydana getirir. Bu kargaşayı fırsat bilen Ermeni-Taşnak çeteleri Bakü Şehri'nde ve çevresinde yaşayan Müslüman Türklere karşı soykırım politikalarını uygulamaya koyarlar. Yazar, tek tek kişilerden duyduğu bilgileri ve olayları belgelere dayanarak, uzun zaman Sovyet Rusya arşiv görevlisi olarak bulunduğu yıllarda aldığı notları ve bizzat gördüklerini bir resim oluşturur gibi yazdı. Bakü'de yaşananları günümüze ulaştıran Süleymanov, ender bilimsel-tarihsel bir gerçeğin hakkını veren hikâyeler kaleme alır. Seçtiği konular geçmişten bu yana sadece kendi eserlerinde ele alınmıştır. Örneğin Kafkas İslam Ordusu, Türklerin Bakü'ye gelişleri ve burada yaptıkları çalışmalarla ilgili verilen bilgiler, Nargin Adası Esirleri, Bakü Koçuları ve genel olarak bu örgütün oluşumu, faaliyetleri ve çöküşü gibi konular tamamen yeni ve özgün konulardır. Bu çalışmalar sayesinde Bakü ile ilgili bilinmeyen, kayıt dışı kalmış hakikatler ortaya çıkmıştır.