ArticleOpen accesssocial historypolitical historyhistoriography

Arşiv belgeleriyle gence'de ermeni mezalimi(1905-1919)

Akademik Araştırmalar Dergisi, 2012

Collection summary

A Turkish scholarly article using archival documents to examine Armenian-Muslim clashes in and around Ganja between 1905 and 1919, described by the author as "Armenian atrocities".

Published in Akademik Araştırmalar Dergisi in 2012, this article draws on largely Russian-language archival documents to examine Armenian-Muslim clashes centred on Ganja (Elizavetpol) from 1905 to 1919. The author discusses the activities of Armenian political organisations, notably Dashnaktsutyun, and alleged external backing, characterising the events as "atrocities/genocide". Its coverage of 1918-1919 and its focus on Ganja provide background on the ethnic conflict environment in the region where the Army of Islam established its headquarters.

The source's own abstract

Günümüzde Ermeni olayları genel olarak üç aşamada ele alınmaktadır. Birinci aşaması, Ermenilerin başka ülkelerdeki Ermenilerden daha çok sıkıntı içinde yaşadıklarını anlatan haksız iddialarıdır. İkinci aşaması, Ermeniler'in Kafkaslar ve Kuzey Azerbaycan'daki siyasi faaliyetlerinden oluşturmaktadır. Üçüncü aşaması ise Birinci Cihan Harbinde Ermenilerin içte ve dışta Azerbaycan ve Osmanlı'ya karşı ayaklanmaları ve akabinde Ermeni örgütlerinin silahlanarak Türk yerleşim yerlerine saldırarak katliam ve soykırım yapmalarıdır. Kendilerine göre bu yolda ilk başarıyı 1905'te Elizavetpol (Kirovabad-Gence), Nahçıvan, Kuba ve Bakü'de elde etmişlerdir. Olayların ortaya çıkmasında Ermeni örgütleri önemli görevler üstlenmişlerdir. Ermeni Taşnak güçlerinin tüm faaliyetlerine Rusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda arşiv belgesi bulunmaktadır. Bu belgelerin bir kısmını makalemizde mümkün olduğunca kullanmaya çalıştık. Büyük çoğunluğu Rusça olan bu belgeler, Ermeni örgütlerinin sadece Osmanlı sınırları içerisindeki Müslüman Anadolu Türklerine değil, aynı zamanda Azerbaycan Türklerine de mezalim uyguladıklarını göstermektedir. İşte bu çalışmada Ermeni mezalimine sahne olan Gence yöresindeki olaylar Azerbaycan ve Rusya arşiv kaynaklarının olaya bakışı ile incelenmiştir.