Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Anadolu ve Kafkasya’da Ermeni Silahlı Örgütlerinin Faaliyetleri
Tarih İncelemeleri Dergisi, 2020
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Anadolu ve Kafkasya'da Ermeni gönüllü birlikleri, taburları ve alaylarının kuruluşunu ve faaliyetlerini inceleyen Türkçe akademik makale.
Tarih İncelemeleri Dergisi'nde yayımlanan bu makale, Birinci Dünya Savaşı sırasında Rusya ve İtilaf devletlerinin Ermeni gönüllü askeri birliklerini Osmanlı Devleti'ne karşı nasıl örgütlediğini ve kullandığını ele alır. Yazar, Taşnaksutyun ve Hınçak örgütlerinin bu birliklerin kuruluşundaki rolünü, gönüllü müfrezelerden düzenli tabur, alay ve kolordu yapılarına geçiş sürecini sınıflandırır. Koleksiyon açısından, 1918'de Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan harekâtı öncesindeki Güney Kafkasya'daki silahlı Ermeni yapılanmalarının arka planını sunması bakımından bağlamsal değer taşır.
Kaynağın kendi özeti
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rusya, İstanbul ve etrafındaki boğazlara, Doğu Anadoluya sahip olmak, Türkiye'yi zayıflatmak, Güney Kafkasya'da oturuşmak için Ermeni askeri birliklerini kullanmış, Türkiye sınırları içerisinde oturan Ermenilerin hükümete karşı ayaklanmalarını organize etmiştir. Rus yönetici çevreleri Ermenileri kullanmak için “Ermeni meselesi”nden yararlanırdı. Ermeniler Van, Bitlis, Tiqranakert, Erzurum, Harberd ve Sebastiya, bunun yanısıra Klikiyanın Türkiye'den alınarak Ermenilere verilmesi ile Ermeni devletinin oluşturulması, böylece, “Ermeni meselesi”nin çözülmesi amacıyla savaşa katılırlardı. Aslında Rusya, Fransa, İngiltere, bağımsız bir Ermeni devleti kurmak için değil, Türkiye’ni Ermenilerin eliyle zayıf salmağı amaclıyorlardı. I Dünya Savaşı’nda Ermeni askeri birliklerinin katılım düzeyini böyle sınıflandırmak olur: 1. Ermeni gönüllü askeri birliklerinin kurulması. 2. Disiplinli taburların ve piyade alaylarının kurulması ve milli korpusun biçimlendirilmesi. Ermeni gönüllü askeri birliklerinin oluşturulmasına Taşnaksutyun ve Hınçak örgütleri aktif katılımda bulundular. Taşnaklar Türkleri katletmek amaçıyla 40 bin Ermeni toplamıştı. Onlarla humba oluşturmuştular. Ermeni askeri birliklerine Andranik Ozanyan, Dro, Amazasp, Keri, Heço, Vardan komutanlık yapırdı. 4 yönden hareket etmesi gözönünde bulundurulan Ermeni gönüllü askeri birlikleri Ermeni ahalisinin daha fazla mukim olduğu yönlerde faaliyet göstermeli idiler. Bu dört askeri birlik tüm önemli ameliyatlarda – Sarıkamış’tan Erzurum’a kadar Türklere karşı savaştılar. Ayni zamanda rus ordusu ve Ermeniler yerel ahalinin Türk devletine karşı isyanını teşkil ettiler. Fransa, İngiltere, ABD ordusunda daha 50 bin Ermeni savaşırdı. 1916 yılının Kasım ayında Fransa ordusunda Ermenilerden oluşan Doğu Lejyonu kuruldu. 15 Kasım 1918 tarihinde Doğu Lejyonu, Ermeni Lejyonu olarak anılmaya başladı. Ermeni Lejyonuna dahil olan Ermenilerin sayısı 4000’e ulaşmıştı. 1916 yılının başlarında askeri birliklerin orduya bağlı tutulması ve onlara dayanarak Ermeni piyade taburlarının organize edilmesi hakkında karar ilan edildi. Ayrıca Ermeni kolordusunun kurulması 1917 Aralık’ın sonlarında başladı. 1917 yılında 8 Ermeni atıcı alayı kuruldu. Adları geçen bu 8 alaydan iki Ermeni atıcı divizyonu, Batı Ermenilerden oluşan Andranik’in özel birliği, Güney Kafkasya arazisinde Batı Ermenilerinden oluşan 3 piyade tugayı, İrevan’da bir kaç milis ekipleri, Iğdır milis piyade, keza milis atlı alayı, Tiflis’te Zeytun atlı alayı kuruldu.
Dizin
Kaynağın anahtar kelimeleri
"Ermeni Lejyonu" · "Ermeni alayları"] · "Ermeni gönüllü askeri birlikleri" · "Osmanlı Devleti" · "Rusya" · ["Birinci Dünya Savaşı"