Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya’nın Doğu Kafkasya’yı Ayaklandırma Girişimleri ve Emir Aslan Han Hoyski
Selami Kılıç · Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı'nda Almanya'nın "cihat" politikası çerçevesinde Doğu Kafkasya'yı Rusya'ya karşı ayaklandırma girişimlerini ve Genceli Emir Aslan Han Hoyski'nin rolünü inceleyen makale.
Selami Kılıç'ın makalesi, Osmanlı Sultan-Halifesi tarafından ilan edilen "cihat-ı ekber"in Almanya tarafından bir propaganda ve politika aracına dönüştürülmesini ve bu çerçevede Afganistan, Hindistan, Mısır ile birlikte Kafkasya'ya yönelik ayaklandırma projelerini ele alır. Çalışmanın merkezinde, Difâî teşkilatı üyesi olduğunu öne süren ve 1914 sonlarında sınırı geçerek Doğu Kafkasya'da ihtilal başlatmayı vaat eden Genceli Emir Aslan Han Hoyski'nin Osmanlı Devleti'ne ittifak teklifi yer alır. Koleksiyon açısından kayıt, 1918'deki Kafkas İslam Ordusu harekâtından önceki Osmanlı-Alman Kafkasya politikasının ve Azerbaycan'daki yerel siyasi ağların arka planını aydınlatır.
Kaynağın kendi özeti
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girişinden kısa bir süre sonra Almanya’nın da isteği doğrultusunda Sultan-Halife tarafından “cihat-ı ekber” ilan edildi. Bu, başta İngiltere olmak üzere İtilaf Devletlerini, sömürgelerinde vurma ve İslam dünyasını düşmanlarına karşı ayaklandırma planları yapan Almanya için tarihi bir fırsattı. Cihat fikrini bir politika ve propaganda malzemesi yapan Almanya, İslam fanatizmini özendirmek, Müslümanların hiddetini düşmanlarının üzerine salmak için birtakım projeler yapıyordu.Söz konusu plan ve propagandalar çerçevesinde başta Afganistan, Hindistan ve Mısır olmak üzere tüm İslam dünyasında eyleme geçildi. Planın bir parçası da Kafkasya’ydı ve Kafkasya’nın ayaklandırılması “şâyan-ı temenni” idi.Almanya Kafkas halklarını Rusya’ya karşı ayaklandırmak için her fırsatı değerlendiriyordu. Bu tarihi fırsatlardan biri de Azerbaycan’da kurulmuş olan Difâî teşkilatının üyesi olduğunu iddia eden “Genceli Emir Aslan Han Hoyski”ydi. 1914 yılı sonlarına doğru sınırı geçen Emir Aslan; Doğu Kafkasya’da ihtilal ateşini yakacağını söylüyor, büyük bir ayaklanmanın hazırlığı içinde olduğunu belirtiyordu. Bu plan doğrultusunda Osmanlı Devleti’ne ittifak teklif ediyor ve Almanya’nın Erzurum Konsolosu’na da birtakım vaatlerde bulunuyordu.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı DevletiDifâî
Kaynağın anahtar kelimeleri
Almanya · Doğu Kafkasya · Eastern Caucasia · Emir Aslan · Erzurum · Germany · Osmanlı Devleti · Ottoman Empire