Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya’nın Doğu Kafkasya’yı Ayaklandırma Girişimleri ve Emir Aslan Han Hoyski
Selami Kılıç · Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsində Almaniyanın "cihad" siyasəti çərçivəsində Şərqi Qafqazı Rusiyaya qarşı üsyana qaldırma cəhdlərini və gəncəli Əmir Aslan xan Xoyskinin rolunu araşdıran məqalə.
Selami Kılıcın məqaləsi Osmanlı Sultan-Xəlifəsinin elan etdiyi "cihadi-əkbər"in Almaniya tərəfindən təbliğat və siyasət vasitəsinə çevrilməsini, bu çərçivədə Əfqanıstan, Hindistan, Misirlə yanaşı Qafqazda da üsyan layihələrini araşdırır. Tədqiqatın mərkəzində Difai təşkilatının üzvü olduğunu iddia edən və 1914-cü ilin sonlarında sərhədi keçərək Şərqi Qafqazda inqilab alovlandıracağını vəd edən gəncəli Əmir Aslan xan Xoyskinin Osmanlı dövlətinə ittifaq təklifi dayanır. Kolleksiya baxımından qeyd 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatından əvvəlki Osmanlı-Alman Qafqaz siyasətinin fonunu işıqlandırır.
Mənbənin öz xülasəsi
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girişinden kısa bir süre sonra Almanya’nın da isteği doğrultusunda Sultan-Halife tarafından “cihat-ı ekber” ilan edildi. Bu, başta İngiltere olmak üzere İtilaf Devletlerini, sömürgelerinde vurma ve İslam dünyasını düşmanlarına karşı ayaklandırma planları yapan Almanya için tarihi bir fırsattı. Cihat fikrini bir politika ve propaganda malzemesi yapan Almanya, İslam fanatizmini özendirmek, Müslümanların hiddetini düşmanlarının üzerine salmak için birtakım projeler yapıyordu.Söz konusu plan ve propagandalar çerçevesinde başta Afganistan, Hindistan ve Mısır olmak üzere tüm İslam dünyasında eyleme geçildi. Planın bir parçası da Kafkasya’ydı ve Kafkasya’nın ayaklandırılması “şâyan-ı temenni” idi.Almanya Kafkas halklarını Rusya’ya karşı ayaklandırmak için her fırsatı değerlendiriyordu. Bu tarihi fırsatlardan biri de Azerbaycan’da kurulmuş olan Difâî teşkilatının üyesi olduğunu iddia eden “Genceli Emir Aslan Han Hoyski”ydi. 1914 yılı sonlarına doğru sınırı geçen Emir Aslan; Doğu Kafkasya’da ihtilal ateşini yakacağını söylüyor, büyük bir ayaklanmanın hazırlığı içinde olduğunu belirtiyordu. Bu plan doğrultusunda Osmanlı Devleti’ne ittifak teklif ediyor ve Almanya’nın Erzurum Konsolosu’na da birtakım vaatlerde bulunuyordu.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı DevletiDifâî
Mənbənin açar sözləri
Almanya · Doğu Kafkasya · Eastern Caucasia · Emir Aslan · Erzurum · Germany · Osmanlı Devleti · Ottoman Empire