1914-1923 Dönemi Türkiye'nin İki Farklı Kuzey Kafkasya Yaklaşımının Değerlendirilmesi
Mehmet Ali Bolat · Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2025
Koleksiyon özeti
Türkiye'nin 1914-1923 arasında Kuzey Kafkasya'ya yönelik iki farklı politik yaklaşımını arşiv belgeleri ışığında karşılaştıran bir makale.
Mehmet Ali Bolat'ın Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi'nde yayımlanan makalesi, Osmanlı Devleti'nin yıkılışı ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu arasındaki 1914-1923 döneminde Türkiye'nin Kuzey Kafkasya'ya yönelik iki ayrı tutumunu arşiv belgeleri ve ikincil literatür üzerinden inceler. Yazar, her iki tutumun da Kafkasya'daki Türk ve Müslüman unsurların varlığını sürdürme amacını taşıdığını, ancak dünya, bölge ve Türkiye şartlarındaki değişimlerin farklı politikalar üretmeyi zorunlu kıldığını savunur. Bolşevik İhtilali sonrası Osmanlı'nın Rusya ile arasında tampon devlet kurma siyasetine değinmesi, koleksiyonun 1918 Kafkasya siyaseti ve Kafkas İslam Ordusu'nun sevk edildiği stratejik bağlamı anlamak açısından ilgi çekicidir.
Kaynağın kendi özeti
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu, Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele’nin yaşandığı dönem olan 1914-1923 yılları arasında Türkiye'nin iki ayrı Kuzey Kafkasya yaklaşımı ele alınmıştır. Türkiye aynı bölgeye dair niçin iki ayrı tutum sergilemiştir? Hangi şartların değişimi onu farklı politikalar üretmeye zorlamıştır? Bu sorulara cevap bulmak için tarihsel çerçevede söz konusu dönemin arşiv belgeleri baz alınmış, yapılan diğer çalışmalar da göz önünde bulundurulmuştur. Elde edilen bulgular çerçevesinde Türkiye’nin her iki tutumunun, Kafkasya’da Türk ve Müslüman unsurların mevcudiyetini devam ettirme amacını güttüğü anlaşılmaktadır. Ancak dünyanın, bölgenin ve Türkiye’nin şartlarında yaşanan gelişmeler ve zorunlu değişimler, bu amacı gerçekleştirebilmek için farklı politikalar üretmeyi mecbur kılmıştır. Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı’nın Birinci Dünya Savaşı’nda kıyasıya mücadele ettiği cephe Kafkasya’dır. Doğu Anadolu’nun bile Rusların eline geçtiği cephede, Bolşevik İhtilali sebebiyle şartlar değişince, Osmanlı’nın bölgede Rusya ile arasında bir tampon devlet kurma siyasetini geliştirdiği görülmüştür. Rusların Ermenileri öncelemesine karşı Osmanlı Devleti, Azerbaycan ve Dağıstan’a büyük önem vermiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş aşamasında sergilediği Kafkasya tutumu ise Mondros Mütarekesi sonrası Osmanlı kuvvetlerinin boşalttığı bölgeye yerleşen İngiltere’ye karşı Ruslarla işbirliğidir. Ortak düşman İngiltere’ye karşı Türkiye, Rusya’nın mali ve askeri desteğini almak için bölgenin Dağıstan ve Azerbaycan kimliğiyle Bolşevikleşmesini kabul etmek zorunda kalmıştır. Ermeniler lehine toprak talep eden Rusya’yı vazgeçirmek içinse Kuzey Kafkasya’daki olayları kullanmıştır. Türkiye’nin bölgeden kopmama çabaları Sovyetler Birliği’nin tesisiyle son bulmak zorunda kalmıştır. Türkiye’de yapılan çalışmaların daha çok Güney Kafkasya üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönemde Kuzey Kafkasya’daki gelişmelere Türkiye’nin sergilediği iki ayrı tutumu incelemesi açısından değerlidir.
Dizin
- Kişiler
- Mehmet Ali Bolat
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı DevletiRus ÇarlığıTürkiye Cumhuriyeti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Context (archaeology) · Cote d ivoire · Metamorphic petrology · Telmatology