Birinci Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Doğu Kafkasya'yı Ayaklandırma Girişimleri ve Emir Aslan Han Hoyski
Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Almanya'nın Doğu Kafkasya'yı Rusya'ya karşı ayaklandırma girişimlerini ve Genceli Emir Aslan Han Hoyski'nin rolünü inceleyen makale.
Makale, Osmanlı Sultan-Halifesinin ilan ettiği "cihat-ı ekber" çağrısının Almanya tarafından İtilaf Devletleri'ne karşı bir propaganda ve siyaset aracına dönüştürülmesini ele alır. Afganistan, Hindistan ve Mısır'ın yanı sıra Kafkasya'nın da bu planın parçası olduğunu, Almanya'nın Kafkas halklarını Rusya'ya karşı harekete geçirmek için fırsat aradığını anlatır. Bu çerçevede Azerbaycan'daki Difâî teşkilatı üyesi olduğunu öne süren Genceli Emir Aslan Han Hoyski'nin 1914 sonlarında sınırı geçerek Osmanlı Devleti'ne ittifak teklif etmesi ve ihtilal hazırlıkları incelenir. Koleksiyon için 1918 Kafkas İslam Ordusu harekâtının öncesindeki Osmanlı-Alman Kafkasya politikası arka planını sunar.
Kaynağın kendi özeti
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nagirişinden kısa bir süre sonra Almanya’nın daisteği doğrultusunda Sultan-Halife tarafından“cihat-ı ekber” ilan edildi. Bu, başta İngiltereolmak üzere İtilaf Devletlerini, sömürgelerindevurma ve İslam dünyasını düşmanlarına karşıayaklandırma planları yapan Almanya için tarihibir fırsattı. Cihat fikrini bir politika ve propagandamalzemesi yapan Almanya, İslam fanatizminiözendirmek, Müslümanların hiddetinidüşmanlarının üzerine salmak için birtakımprojeler yapıyordu.Söz konusu plan ve propagandalar çerçevesindebaşta Afganistan, Hindistan ve Mısır olmak üzeretüm İslam dünyasında eyleme geçildi. Planın birparçası da Kafkasya’ydı ve Kafkasya’nınayaklandırılması “şâyan-ı temenni” idi.Almanya Kafkas halklarını Rusya’ya karşıayaklandırmak için her fırsatı değerlendiriyordu.Bu tarihi fırsatlardan biri de Azerbaycan’dakurulmuş olan Difâî teşkilatının üyesi olduğunuiddia eden “Genceli Emir Aslan Han Hoyski”ydi.1914 yılı sonlarına doğru sınırı geçen Emir Aslan;Doğu Kafkasya’da ihtilal ateşini yakacağınısöylüyor, büyük bir ayaklanmanın hazırlığı içindeolduğunu belirtiyordu. Bu plan doğrultusundaOsmanlı Devleti’ne ittifak teklif ediyor veAlmanya’nın Erzurum Konsolosu’na da birtakımvaatlerde bulunuyordu.
Dizin
- Kişiler
- Emir Aslan Han Hoyski
- Birlikler ve kurumlar
- DifâîOsmanlı Devleti