Birinci Dünya Savaşı'nda Balkanlarda Ermeni Seferberliği ve Ermeni Gönüllüleri
Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2015
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı sırasında Balkanlarda Ermeni komitelerinin gönüllü toplayıp Rus ordusuna sevk etmesini Osmanlı belgelerine dayanarak inceleyen makale.
Makale, Taşnaksütyun ve Hınçak cemiyetlerinin Bulgaristan ve Romanya'daki (Sofya, Bükreş, Rusçuk, Köstence, Varna vb.) gönüllü kaydı faaliyetlerini ve bu gönüllülerin Kafkas cephesinde Rus ordusuna katılmasını ele alır. Yazar, Osmanlı elçiliklerinin İstanbul'a gönderdiği raporlara dayanarak komitelerin Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan hedefini vurgular ve bunu sevk ve iskân kararının gerekçeleri arasında sunar. Kafkas İslam Ordusu koleksiyonu için doğrudan değil, Kafkas cephesindeki Ermeni gönüllü birlikleri ve 1918 öncesi arka plan bakımından dolaylı bir bağlam kaynağıdır.
Kaynağın kendi özeti
Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı sırasında Ermenileri sevk ve iskân etmesinin en önemli sebeplerinden birisi, Ermeni komitecilerin İtilaf Devletleri, özellikle Rusya ordusuna her yönden yardımda bulunmalarıdır. Daha Osmanlı Devleti savaşa girmeden başlayan Ermen komitelerinin Rusya ile diyalogları, savaş sırasında Ermenilerin gönüllü birlikler halinde Osmanlı topraklarından, Avrupa ve ABD'den Kafkas cephesine katılmaları ile sonuçlanmıştır. XIX. yüzyıldan itibaren Balkan coğrafyasında teşkilatlanmaya başlayan Ermeni Taşnaksütyun ve Hınçak cemiyetleri, savaş sırasında özellikle Bulgaristan ve Romanya'da Rus diplomatlarının da yönlendirmeleri ile gönüllü kaydına başlayarak bunları Rus ordusuna göndermişlerdir. Komiteler böylece savaş sonunda Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan'ın kurulması için çalıştıklarını açıklamışlardır. Bulgaristan ve Romanya'da bulunan Osmanlı Devleti elçileri komitelerin çalışmalarını yakından takip ederek gönüllü hareketi ile ilgili bilgileri İstanbul'a göndermişlerdir. Sofya, Bükreş, Rusçuk, Köstence, İbrail, Sünne ve Varna, Ermeni komitelerinin gönüllü toplama ve Rusya'ya sevk etme işinde en yoğun çalıştıkları şehirlerdir. Bu şehirlerdeki Osmanlı temsilcileri Ermenilerin gayri kanuni çalışmalarını önlemek için yerel yönetimler nezdinde teşebbüslerde bulunmuşlar ancak Ermenilerin gönüllü olarak Rus ordusuna katılmalarını önleyememişlerdir. Bu çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ve diğer kaynaklar ışığında Ermeni komitelerinin gönüllü olarak Rus ordusuna katılma süreçleri ve Balkanların bu süreçteki rolü ele alınmıştır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- TaşnaksütyunHınçakRus OrdusuOsmanlı Devleti