Birinci Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi (1914–1918): Türkiye’nin Azerbaycan’da Ulusal-Siyasal Seferberlik Üzerindeki Etkisi
Nushaba Mammadova · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2026
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'ni ve Osmanlı propaganda-istihbarat faaliyetlerinin Azerbaycan'daki ulusal-siyasal seferberliğe etkisini inceleyen akademik makale.
Nushaba Mammadova'nın Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde yayımlanan bu makalesi, 1914-1918 arasında Kafkas Cephesi'ndeki gelişmeleri, büyük güçlerin istihbarat ve propaganda ağlarını konu alıyor. Yazar, Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesinin ardından Güney Kafkasya'daki Müslüman nüfus arasında Türkçülük ve İslamcılık düşüncelerinin yayılışını, bölgesel basındaki Türkiye yanlısı yazıları ve Rus idari raporlarında yansıyan Rusya karşıtı eğilimleri ele alıyor. Koleksiyon açısından, 1918'de Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'a girişini hazırlayan siyasal-toplumsal zemini anlamaya yardımcı arka plan çalışmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
Modern tarihin en yıkıcı çatışmalarından biri olan Birinci Dünya Savaşı (1914–1918), tarih yazımında geniş ölçüde incelenmiş bir konudur. Bununla birlikte savaşın bölgesel dinamiklerine ilişkin bazı yönler hâlen yeterince araştırılmamış alanlar arasında yer almaktadır. Bu alanlardan biri, savaş yıllarında büyük güçler tarafından yürütülen istihbarat faaliyetleri ve propaganda ağlarının işleyişidir. Bu makale, söz konusu süreçleri Kafkas Cephesi bağlamında ele almakta ve bu gelişmelerin Azerbaycan’daki sosyo-politik ortam üzerindeki etkilerini incelemektedir. Türkiye’nin 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı’na katılmasının ardından, Rus İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Müslüman nüfusun bulunduğu bölgelerde, özellikle Güney Kafkasya’da, siyasal atmosferde belirgin değişimler yaşanmaya başlamıştır. Bölgesel basında Türkiye’ye destek veren yazılar yayımlanmış; Türkçülük ve İslamcılık düşünceleri yerel toplumun belirli kesimleri arasında yaygınlık kazanmıştır. Aynı dönemde imparatorluk yönetimi, bölgede Rusya karşıtı eğilimlerin güçlendiğini gözlemlemiştir. Resmî idarî raporlara göre bu gelişmeler, sınır bölgelerinden Azerbaycan’a giren Osmanlı görevlilerinin yürüttüğü propaganda faaliyetleriyle ilişkilendirilmiştir. Bu durum, dönemin idarî ve güvenlik kurumları arasında gerçekleştirilen gizli yazışmalara da yansımıştır. Çalışma, başta arşiv belgeleri olmak üzere yayımlanmış belge koleksiyonları ve dönemin basın materyallerine dayanmaktadır. Bu kaynakların analizi aracılığıyla makale, Birinci Dünya Savaşı sırasında propaganda faaliyetlerinin, istihbarat etkinliklerinin ve siyasal mobilizasyon süreçlerinin Azerbaycan’daki sosyo-politik gelişmeler üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Dizin
- Kişiler
- Nushaba Mammadova
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı DevletiRus İmparatorluğu
Kaynağın anahtar kelimeleri
Azerbaijan · Azerbaycan · Birinci Dünya Savaşı · Caucasus Front · First World War · Kafkas Cephesi · Late Modern History (Other) · Political Mobilization · Siyasal Mobilizasyon · Türkiye · Yakınçağ Tarihi (Diğer)