Kürt Muhacir ve Mülteciler Özelinde Osmanlı Devleti’nin Göç Politikasında Yaşanan Değişimler (1876-1918)
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2024
Koleksiyon özeti
Osmanlı Devleti'nin 1876-1918 arası göç ve iskân politikasındaki dönüşümü Kürt muhacir ve mülteciler örneğinde inceleyen akademik makale.
Makale, II. Abdülhamid döneminden II. Meşrutiyet dönemine uzanan Osmanlı göç ve iskân politikasını Kürt muhacir ve mültecileri özelinde karşılaştırmalı olarak ele alıyor. Yazara göre İslamî bakış açısına dayalı iskân anlayışı zamanla, Türkçülük düşüncesinin bürokraside güçlenmesiyle milliyet eksenli bir yaklaşıma dönüşmüş; Birinci Dünya Savaşı'nda savaş bölgelerinden kaçan Kürt mülteciler bu çerçevede iskân edilmeye çalışılmıştır. Kafkasya'dan gelen Müslüman muhacirlere değinilmesi dışında metnin Kafkas İslam Ordusu ve 1918 Azerbaycan harekâtıyla doğrudan bağlantısı yoktur.
Kaynağın kendi özeti
Bu çalışmada II. Abdülhamid döneminden II. Meşrutiyet dönemine miras kalan Osmanlı Devlet’in göç politikası, Kürt muhacir ve mülteciler özelinde karşılaştırmalı bir şekilde değerlendirilmektedir. Buna göre II. Abdülhamid döneminde, yoğun bir Müslüman muhacir topluluğunun Osmanlı topraklarına gelmesine, Müslüman nüfusun artmasına yol açacağı için olumsuz bir nazarla bakılmadığı görülmektedir. Zira çoğunluğunu Kafkasya’dan gelenlerin oluşturduğu bu muhacirler; savaş, kıtlık, Kürt aşiretlerinin saldırıları veya ekonomik sıkıntılardan ötürü çareyi göç etmekte bulan Ermenilerin bıraktıkları topraklara iskân edilecekleri için doğuda daha güvenli bir bölge oluşturulabilecektir. Bu yaklaşım Meşrutiyet’in ilanından bir süre sonra devam etse de zaman içerisinde bazı değişiklikler yaşanmış, özellikle Türkçülük düşüncesinin bürokraside hâkim olması nedeniyle Müslüman muhacirlerin iskânında İslamî bakış açısının yerini daha çok milliyet eksenli bir anlayış almıştır. Öyle ki Birinci Dünya Savaşı’nda savaş mıntıkalarından kaçmak zorunda kalan çok sayıda Kürt mülteci, milliyet ekseninde iskân edilmeye çalışılmıştır. Böyle bir politika izlenmesindeki temel amaç ise göçebe-yarı göçebe bir yaşam sürdüren Kürtlerin, Türklerin çoğunlukta olduğu Anadolu içlerine iskân edilerek yerleşik hayata geçişlerinin sağlanmasıdır. Bu sayede, vergi ve askerlik gibi birtakım mükellefiyetleri yerine getirecekleri planlanmış; kimliklerini, yaşam tarzlarını değiştirmeleriyle birlikte ise faydalı bir unsur olmaları hedeflenmiştir.
Dizin
- Kişiler
- II. Abdülhamid
- Yerler
- Kafkasya
- Birlikler ve kurumlar
- İttihat ve Terakki CemiyetiOsmanlı Devleti
Kaynağın anahtar kelimeleri
"II. Abdülhamid" · "II. Meşrutiyet" · "Kürtler" · "Mülteci" · "İttihat ve Terakki Cemiyeti"] · ["Muhacir"