Kürt Muhacir ve Mülteciler Özelinde Osmanlı Devleti’nin Göç Politikasında Yaşanan Değişimler (1876-1918)
Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2024
Kolleksiya xülasəsi
Osmanlı dövlətinin 1876-1918-ci illərdəki köç və məskunlaşma siyasətindəki dəyişiklikləri kürd mühacir və qaçqınları timsalında araşdıran akademik məqalə.
Məqalə II Əbdülhəmid dövründən II Məşrutiyyət dövrünə qədər Osmanlı köç və məskunlaşma siyasətini kürd mühacir və qaçqınları timsalında müqayisəli şəkildə təhlil edir. Müəllifə görə islami baxışa əsaslanan məskunlaşma anlayışı zamanla türkçülük düşüncəsinin bürokratiyada güclənməsi ilə milliyyət mərkəzli yanaşmaya çevrilmiş, Birinci Dünya Müharibəsində müharibə bölgələrindən qaçan kürd qaçqınları bu çərçivədə yerləşdirilməyə çalışılmışdır. Qafqazdan gələn müsəlman mühacirlərə toxunulması istisna olmaqla, mətnin Qafqaz İslam Ordusu və 1918 Azərbaycan əməliyyatı ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur.
Mənbənin öz xülasəsi
Bu çalışmada II. Abdülhamid döneminden II. Meşrutiyet dönemine miras kalan Osmanlı Devlet’in göç politikası, Kürt muhacir ve mülteciler özelinde karşılaştırmalı bir şekilde değerlendirilmektedir. Buna göre II. Abdülhamid döneminde, yoğun bir Müslüman muhacir topluluğunun Osmanlı topraklarına gelmesine, Müslüman nüfusun artmasına yol açacağı için olumsuz bir nazarla bakılmadığı görülmektedir. Zira çoğunluğunu Kafkasya’dan gelenlerin oluşturduğu bu muhacirler; savaş, kıtlık, Kürt aşiretlerinin saldırıları veya ekonomik sıkıntılardan ötürü çareyi göç etmekte bulan Ermenilerin bıraktıkları topraklara iskân edilecekleri için doğuda daha güvenli bir bölge oluşturulabilecektir. Bu yaklaşım Meşrutiyet’in ilanından bir süre sonra devam etse de zaman içerisinde bazı değişiklikler yaşanmış, özellikle Türkçülük düşüncesinin bürokraside hâkim olması nedeniyle Müslüman muhacirlerin iskânında İslamî bakış açısının yerini daha çok milliyet eksenli bir anlayış almıştır. Öyle ki Birinci Dünya Savaşı’nda savaş mıntıkalarından kaçmak zorunda kalan çok sayıda Kürt mülteci, milliyet ekseninde iskân edilmeye çalışılmıştır. Böyle bir politika izlenmesindeki temel amaç ise göçebe-yarı göçebe bir yaşam sürdüren Kürtlerin, Türklerin çoğunlukta olduğu Anadolu içlerine iskân edilerek yerleşik hayata geçişlerinin sağlanmasıdır. Bu sayede, vergi ve askerlik gibi birtakım mükellefiyetleri yerine getirecekleri planlanmış; kimliklerini, yaşam tarzlarını değiştirmeleriyle birlikte ise faydalı bir unsur olmaları hedeflenmiştir.
İndeks
- Şəxslər
- II. Abdülhamid
- Yerlər
- Kafkasya
- Hərbi hissələr və qurumlar
- İttihat ve Terakki CemiyetiOsmanlı Devleti
Mənbənin açar sözləri
"II. Abdülhamid" · "II. Meşrutiyet" · "Kürtler" · "Mülteci" · "İttihat ve Terakki Cemiyeti"] · ["Muhacir"