MakaleAçık erişimsiyasi tarihtarihyazımı

Arşiv Belgelerine Göre 31 Mart Bakü Soykırımı

Turkish Studies (Elektronik), 2014

Koleksiyon özeti

Arşiv belgelerine göre Mart 1918 Bakü olayları ve Kafkas İslam Ordusu'nun gelişine kadarki süreç.

Turkish Studies'te yayımlanan makale, 31 Mart 1918'de Bakü ve çevresindeki Müslüman nüfusa yönelik şiddeti ağırlıklı olarak Rusça arşiv belgeleriyle inceler. Yazar, Taşnak güçlerinin Rusya başta olmak üzere dış destek aldığını ileri sürer ve Bakü, Nahçıvan, Kuba, Gence, Karabağ ve Zengezur'daki olayları belgelerle sıralar. Bakü'den güneye göç eden Müslümanların Osmanlı'dan yardım istemesi ve Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun gelişi, makalenin çerçevesini oluşturur. Yazar olayları 'soykırım' olarak niteler; konu tarihyazımında tartışmalıdır.

Kaynağın kendi özeti

31 Mart 1918'de Bakü ve diğer vilayetlerde on binlerce Müslüman katledilmiştir. Temel amaç hiç kuşkusuz Bakü'yü işgal etmek ve petrolüne sahip çıkmaktı. Müslümanlar Bakü'den göç ederek, güneye sığınmış ve Osmanlı'dan yardım istemiştir. Nuri Paşa komutanlığındaki Kafkas İslam Ordusu'nun zamanında yetişmesi sayesinde Kuzey Azerbaycan halkı işgalden ve mezalimden kurtulmuştur. Bu makalede Ermeni ve destekçilerinin Bakü'deki faaliyetlerini ağırlıklı arşiv belgelerine dayanarak ele alacağız. Şöyle ki, Ermeni Taşnak güçlerinin tüm faaliyetlerine Rusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda belge bulunmaktadır. Bu belgelerin bir kısmını çalışmamız sırasında kullanmaya çalıştık. Büyük çoğunluğu Rusça olan belgeler, Ermeni isyancılarının sadece Anadolu insanına değil, aynı zamanda Azerbaycan'da yaşayanlara da mezalim uyguladıklarını göstermektedir. İster Türkiye isterse de Azerbaycan arşivlerinde bulunan belgeler, Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus ordusu ile ittifak yapan Taşnak, Ramgavar ve Hınçak gibi Ermeni terör örgütlerinin Bakü, Nahçıvan, Kuba, Gence, Karabağ ve Zengezur'da Müslüman kesime karşı geniş çaplı yok etme faaliyetine giriştiklerini ortaya koymaktadır. Bu yüzden Müslüman Türk soykırımın yeniden araştırılması her geçen gün önem arz etmektedir. Bu bağlamda Ermenilerin, özellikle 1918'de Bakü'de gerçekleştirdikleri faaliyetler ile ilgili yaptığımız araştırma tek yanlı olarak beslenen dünya kamuoyunun bilgilendirilmesine katkı sağlayacağı düşüncesindeyim. Yeni belge ve kaynaklara dayanan bu tür çalışmalar arttıkça önyargı, hukuki ve siyasi yaklaşımlarda olumlu manada değişiklik olacağı inancındayım