Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Anadolu ve Kafkasya’da Ermeni Silahlı Örgütlerinin Faaliyetleri
Tarih İncelemeleri Dergisi, 2020
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsi illərində Anadolu və Qafqazda erməni könüllü hərbi dəstələri, taborları və alaylarının yaradılmasını və fəaliyyətini araşdıran türkcə elmi məqalə.
Tarih İncelemeleri Dergisi-də dərc olunan bu məqalə Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Rusiya və Antanta dövlətlərinin erməni könüllü hərbi dəstələrini Osmanlı Dövlətinə qarşı necə təşkil edib istifadə etdiyini araşdırır. Müəllif Daşnaksutyun və Hnçak təşkilatlarının rolunu, könüllü dəstələrdən nizami tabor, alay və korpus quruluşuna keçidi təsnif edir. Kolleksiya baxımından material 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycan əməliyyatından əvvəlki Cənubi Qafqazdakı erməni silahlı qurumlarının fonunu verir.
Mənbənin öz xülasəsi
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rusya, İstanbul ve etrafındaki boğazlara, Doğu Anadoluya sahip olmak, Türkiye'yi zayıflatmak, Güney Kafkasya'da oturuşmak için Ermeni askeri birliklerini kullanmış, Türkiye sınırları içerisinde oturan Ermenilerin hükümete karşı ayaklanmalarını organize etmiştir. Rus yönetici çevreleri Ermenileri kullanmak için “Ermeni meselesi”nden yararlanırdı. Ermeniler Van, Bitlis, Tiqranakert, Erzurum, Harberd ve Sebastiya, bunun yanısıra Klikiyanın Türkiye'den alınarak Ermenilere verilmesi ile Ermeni devletinin oluşturulması, böylece, “Ermeni meselesi”nin çözülmesi amacıyla savaşa katılırlardı. Aslında Rusya, Fransa, İngiltere, bağımsız bir Ermeni devleti kurmak için değil, Türkiye’ni Ermenilerin eliyle zayıf salmağı amaclıyorlardı. I Dünya Savaşı’nda Ermeni askeri birliklerinin katılım düzeyini böyle sınıflandırmak olur: 1. Ermeni gönüllü askeri birliklerinin kurulması. 2. Disiplinli taburların ve piyade alaylarının kurulması ve milli korpusun biçimlendirilmesi. Ermeni gönüllü askeri birliklerinin oluşturulmasına Taşnaksutyun ve Hınçak örgütleri aktif katılımda bulundular. Taşnaklar Türkleri katletmek amaçıyla 40 bin Ermeni toplamıştı. Onlarla humba oluşturmuştular. Ermeni askeri birliklerine Andranik Ozanyan, Dro, Amazasp, Keri, Heço, Vardan komutanlık yapırdı. 4 yönden hareket etmesi gözönünde bulundurulan Ermeni gönüllü askeri birlikleri Ermeni ahalisinin daha fazla mukim olduğu yönlerde faaliyet göstermeli idiler. Bu dört askeri birlik tüm önemli ameliyatlarda – Sarıkamış’tan Erzurum’a kadar Türklere karşı savaştılar. Ayni zamanda rus ordusu ve Ermeniler yerel ahalinin Türk devletine karşı isyanını teşkil ettiler. Fransa, İngiltere, ABD ordusunda daha 50 bin Ermeni savaşırdı. 1916 yılının Kasım ayında Fransa ordusunda Ermenilerden oluşan Doğu Lejyonu kuruldu. 15 Kasım 1918 tarihinde Doğu Lejyonu, Ermeni Lejyonu olarak anılmaya başladı. Ermeni Lejyonuna dahil olan Ermenilerin sayısı 4000’e ulaşmıştı. 1916 yılının başlarında askeri birliklerin orduya bağlı tutulması ve onlara dayanarak Ermeni piyade taburlarının organize edilmesi hakkında karar ilan edildi. Ayrıca Ermeni kolordusunun kurulması 1917 Aralık’ın sonlarında başladı. 1917 yılında 8 Ermeni atıcı alayı kuruldu. Adları geçen bu 8 alaydan iki Ermeni atıcı divizyonu, Batı Ermenilerden oluşan Andranik’in özel birliği, Güney Kafkasya arazisinde Batı Ermenilerinden oluşan 3 piyade tugayı, İrevan’da bir kaç milis ekipleri, Iğdır milis piyade, keza milis atlı alayı, Tiflis’te Zeytun atlı alayı kuruldu.
İndeks
Mənbənin açar sözləri
"Ermeni Lejyonu" · "Ermeni alayları"] · "Ermeni gönüllü askeri birlikleri" · "Osmanlı Devleti" · "Rusya" · ["Birinci Dünya Savaşı"