MakaleAçık erişimsosyal tarihtarihyazımı

I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nde Tifüs (Lekeli Humma) Salgını

Sevilay Özer · Belleten, 2016

Koleksiyon özeti

I. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti'nde tifüs (lekeli humma) salgını ve buna karşı alınan önlemleri inceleyen akademik makale.

Sevilay Özer'in Belleten'de yayımlanan bu makalesi, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti'nin İtilaf Devletleri'nin yanı sıra salgın hastalıklarla da mücadele ettiğini, özellikle bitler aracılığıyla yayılan tifüsün binlerce cana mal olduğunu ele alır. Makale, temizleme evleri, hamamlar, buğu sandıkları ve kükürt odaları gibi önlemleri, su ve sabun kıtlığı koşullarında yürütülen mücadelenin sınırlarını tartışır. Koleksiyon açısından ilgisi, tifüsün en büyük tahribatı yaptığı belirtilen Kafkas Cephesi'ne ve savaş dönemi Osmanlı ordusunun sağlık koşullarına ilişkin arka plan sunmasıdır.

Kaynağın kendi özeti

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’nda sadece İtilaf Devletleri’ne karşı değil aynı zamanda salgın hastalıklara karşı da mücadele etmek durumunda kalmıştır. Bu hastalıklar içerisinde yer alan, insandan insana bitler aracılığıyla bulaşarak salgın haline gelen tifüs, binlerce insanının hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Özellikle Kafkas Cephesi’nde büyük tahribat yaptığı anlaşılan tifüsün kısa zamanda halkın içerisine sirayet ederek toplu olarak bulunulan mektep, hapishane gibi yerleri tehdit etmesi sonucu tehlikenin büyüklüğünün farkına varılmıştır. O günkü koşullar altında sefaletin etkisiyle hızla yayılan bu hastalığa karşı, devlet vakit kaybetmeksizin önlem almaya çalışmıştır. Temizliğin, salgının durdurulmasındaki işlevi göz önünde bulundurularak, temizleme evleri, hamamlar açılmış, halkın bilgilendirilmesine gayret edilmiştir. Ancak alınan tedbirlere rağmen su sıkıntısının ve sabun kıtlığının olduğu bir dönemde mücadelenin istenilen şekilde yürütülemediği aşikârdır. Hastalığın ciddiyeti nedeniyle bütün mülki amirlerin teyakkuza geçirildiği bu yıllarda, bitlerin imhası için imkânlar dâhilinde fırınlardan, tandırlardan, buğu sandıklarından, kükürt odalarından yararlanılma yoluna gidilmiştir. Hatta çoğunluğu sağlık görevlisi olmak üzere birçok kişiye, tifüse karşı kısıtlı şartlar altında hazırlanan aşılardan uygulanmıştır. Savaşın sonuna gelindiğinde tifüs mücadelesinde önemli bir mesafe kaydedilmiş olmakla birlikte bu durum o yıllarda yaşanan felaketin acılarını küllendirmeye yetmemiştir.