MəqaləAçıq girişsosial tarixtarixşünaslıq

I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nde Tifüs (Lekeli Humma) Salgını

Sevilay Özer · Belleten, 2016

Kolleksiya xülasəsi

I Dünya Müharibəsi illərində Osmanlı dövlətində tif (ləkəli yatalaq) epidemiyası və ona qarşı görülən tədbirləri araşdıran akademik məqalə.

Sevilay Özərin "Belleten"də dərc olunan bu məqaləsi I Dünya Müharibəsi dövründə Osmanlı dövlətinin Antanta ilə yanaşı yoluxucu xəstəliklərlə də mübarizə apardığını, xüsusən bitlər vasitəsilə yayılan tifin minlərlə insanın həyatına son qoyduğunu araşdırır. Məqalədə təmizləmə evləri, hamamlar, buğ sandıqları və kükürd otaqları kimi tədbirlər, su və sabun qıtlığı şəraitində mübarizənin məhdudiyyətləri müzakirə olunur. Kolleksiya baxımından əhəmiyyəti tifin ən böyük dağıntı törətdiyi bildirilən Qafqaz cəbhəsinə və müharibə dövrü Osmanlı ordusunun sanitar şəraitinə dair fon məlumatı verməsidir.

Mənbənin öz xülasəsi

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’nda sadece İtilaf Devletleri’ne karşı değil aynı zamanda salgın hastalıklara karşı da mücadele etmek durumunda kalmıştır. Bu hastalıklar içerisinde yer alan, insandan insana bitler aracılığıyla bulaşarak salgın haline gelen tifüs, binlerce insanının hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Özellikle Kafkas Cephesi’nde büyük tahribat yaptığı anlaşılan tifüsün kısa zamanda halkın içerisine sirayet ederek toplu olarak bulunulan mektep, hapishane gibi yerleri tehdit etmesi sonucu tehlikenin büyüklüğünün farkına varılmıştır. O günkü koşullar altında sefaletin etkisiyle hızla yayılan bu hastalığa karşı, devlet vakit kaybetmeksizin önlem almaya çalışmıştır. Temizliğin, salgının durdurulmasındaki işlevi göz önünde bulundurularak, temizleme evleri, hamamlar açılmış, halkın bilgilendirilmesine gayret edilmiştir. Ancak alınan tedbirlere rağmen su sıkıntısının ve sabun kıtlığının olduğu bir dönemde mücadelenin istenilen şekilde yürütülemediği aşikârdır. Hastalığın ciddiyeti nedeniyle bütün mülki amirlerin teyakkuza geçirildiği bu yıllarda, bitlerin imhası için imkânlar dâhilinde fırınlardan, tandırlardan, buğu sandıklarından, kükürt odalarından yararlanılma yoluna gidilmiştir. Hatta çoğunluğu sağlık görevlisi olmak üzere birçok kişiye, tifüse karşı kısıtlı şartlar altında hazırlanan aşılardan uygulanmıştır. Savaşın sonuna gelindiğinde tifüs mücadelesinde önemli bir mesafe kaydedilmiş olmakla birlikte bu durum o yıllarda yaşanan felaketin acılarını küllendirmeye yetmemiştir.