İstanbul Türk Basınında Osmanlı Devleti ile Kafkasya Devletleri Arasında Toplanması Düşünülen İstanbul Konferansı (Haziran- Ekim 1918)
Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2023
Koleksiyon özeti
Osmanlı Devleti'nin 1918 yazında Kafkas devletleriyle toplamayı planladığı ancak gerçekleşmeyen İstanbul Konferansı'nın İstanbul Türk basınına yansımalarını inceleyen makale.
Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan bu Türkçe makale, Brest-Litovsk Antlaşması sonrası Osmanlı ileri harekâtı ve Trabzon-Batum konferanslarının ardından Kafkasya'daki çözülmemiş sınır ve statü meselelerini görüşmek üzere Ağustos 1918'de İstanbul'da toplanması öngörülen konferansı ele alır. Yazar, konferansın neden istendiğini ve niçin toplanamadığını dönemin İstanbul gazeteleri üzerinden izler. Koleksiyon açısından, Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'daki harekâtına eşlik eden diplomatik çerçeveyi ve Azerbaycan Millî Heyeti'nin İstanbul'daki temsilini aydınlatması bakımından ilgilidir.
Kaynağın kendi özeti
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti tarafından, I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Kafkas milletleri ve İstanbul’da savaş esnasında ittifak kurduğu devletlerin temsilcileriyle Kafkasya hududundaki meseleleri çözmek üzere Ağustos 1918 yılında toplanması planlanan ancak çeşitli nedenlerden ötürü toplanamayan İstanbul Konferansı’nın Türk basınına yansımaları ele alınmaktadır. Bu dönemde Osmanlı Devleti ile müttefikleri ve Bolşevik Rusya arasında imza edilen 3 Mart 1918 tarihli Brest-Litovsk Antlaşması sonrası Osmanlı Devleti, Kars, Ardahan ve Batum’u içeren Elviye-i Selâse’yi almak için bir ileri harekât başlatmıştır. Harekât esnasında önce Mart-Nisan 1918’de Trabzon sonra Mayıs-Haziran 1918’de Batum konferansları ve antlaşmalarıyla Kafkasya hududunu belirlemiştir. Bununla birlikte bu antlaşmalar, Kafkasya’daki meseleleri tamamen çözmemiş; bu sebeple Osmanlı Devleti, Kafkas milletlerinin temsilcileriyle ittifak yaptığı devletlerin İstanbul’daki temsilcileriyle İstanbul’da bir konferans yapılarak çözülmesi gerektiğini bildirmiştir. Bütün bunlar o dönem İstanbul’da çıkan gazetelerde genişçe yer bulmuştur. İşte bu çalışmada da, İstanbul Konferansı neden yapılmak istenmiştir? Konferans için ne tür hazırlıklar yapılmıştır? İstanbul Konferansı için kimler davet edilmiştir? Konferans için hangi milletler İstanbul’a heyet göndermişlerdir? İstanbul’a gelen heyetlerin temsilcileri kimlerden oluşuyordu? İstanbul’a gelen bu heyetler, ne tür faaliyetler de bulunmuşlardır? Osmanlı Devleti için önemli olan Azerbaycan Millî Heyeti, İstanbul’da nasıl faaliyetlerde bulunmuştur? Onca hazırlığa rağmen İstanbul Konferansı niçin toplanamamıştır? İstanbul Konferansı sürecinin önemi nedir? gibi sorulara cevap aranmaya çalışılmıştır. Sorulara cevap verilirken dönemin İstanbul basınından yararlanılmıştır. Vakit, Tesvir-i Efkâr, Zaman ve İkdâm gazetelerinin Haziran-Ekim 1918 tarihli nüshalarının tamamı taranmıştır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı DevletiAzerbaycan Millî Heyeti
Kaynağın anahtar kelimeleri
"Azerbaycan Millî Heyeti"] · "Kafkasya" · "Osmanlı Devleti" · "İstanbul Konferansı" · ["I. Dünya Savaşı"