Birinci Dünya Savaşı'nda Türkiye Ermenilerinin Rus ordularına katılımına dair yeni belgeler
Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 2011
Kolleksiya xülasəsi
Rus arxiv sənədlərinə əsaslanaraq Birinci Dünya Müharibəsində Osmanlı ermənilərinin rus ordusundakı könüllü dəstələrə qatılmasını araşdıran türkcə məqalə.
"Karadeniz" jurnalında 2011-ci ildə dərc olunan bu məqalə, Daşnak təşkilatı ilə Çar Rusiyası rəsmiləri arasındakı yazışmalara və arxiv siyahılarına əsaslanaraq Osmanlı ermənilərinin rus ordusuna və könüllü alaylara qatılmasını sənədləşdirməyə çalışır. Müəllif mənbələrinə istinadən ermənilərə cəbhə arxasında üsyan qaldırmaq və könüllü dəstələrlə rus işğalını asanlaşdırmaq kimi iki vəzifə verildiyini iddia edir. Qafqaz cəbhəsi və rus-erməni hərbi əməkdaşlığı baxımından kolleksiyanın 1918 Qafqaz İslam Ordusu kontekstinə dolayı fon verir.
Mənbənin öz xülasəsi
Tasnakların, Çarlık Rusyası yetkilileriyle yaptıkları yazısmalarından ve görüsmelerden Türkiye’yi isgal planları çerçevesinde Ermenilere iki misyon yüklenildiği görülmektedir. Ermeniler, cephe gerisinde ayaklanma çıkararak Türk ordusunu zaafa uğratacaktır. Bu birinci görevdir. Đkincisi ise olusturulan Ermeni gönüllü birlikleri yoluyla Türk ordusunun savunma hattını yırtarak Rus isgalini kolaylastırmaktır. Ayrıca bu temelde Rus yetkililerinin yazdığı sayısız rapor vardır. Bütün bu planlar, Batı devletlerinin ve Çarlık Rusyası’nın emir komutası altında yürütülmüstür. Her iki görevin yerine getirilmesinde Türkiye Ermenileri aktif rol oynamıstır. Mesele birkaç Tasnak teröristinin isinden ibaret değildir. Gönüllü birliklerin olusturulmasına ve ayaklanmalara ne yazık ki, genis Ermeni kitleleri katılmıstır. Arsivler, Çarlık ordularına hizmet etmek ve Türkiye’ye karsı gönüllü birliklerde savasmak için Türkiye Ermenilerinin Rus yetkililere basvurularıyla doludur. Osmanlı uyruklu aydınlardan ve doktorlardan üniversite öğrencilerine ve sıradan köylülere kadar binlerce Ermeninin listeleri arsivlerde isim isim mevcuttur. Türkiye Ermenilerinin bu hareketi tehcirin çok öncesinde baslamıs ve ülkenin doğusundan batısına, hatta Đran’dan Avrupa’ya Amerika’ya kadar yayılmıstır. Bu belgeler, tehdidin ayrılıkçı örgüt yönetici ve militanlarıyla sınırla olmadığını göstermesi ve tehcirin nedenlerini açıklaması bakımından önemlidir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Ermeni gönüllü alaylarıRus OrdusuTaşnaksutyun
- Hadisələr
- Birinci Dünya Savaşı
Mənbənin açar sözləri
"1. Dünya Savaşı" · "ermeni isyanları" · "ermeni sorunu"] · "gönüllü alaylar" · "kafkas cephesi" · "osmanlı ermenileri" · "rus kaynakları" · "rus-ermeni ittifakı" · "siyaset tarihi" · "tarihi belgeler" · "türk-ermeni ilişkileri" · ["arşiv belgeleri"