MəqaləAçıq girişhərbi əməliyyatsiyasi tarixtarixşünaslıq

Birinci Dünya Savaşı: 1916, Trabzon'un Ruslar Tarafından İşgali

Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 2015

Kolleksiya xülasəsi

Birinci Dünya Müharibəsində rus qüvvələrinin Qara dəniz əməliyyatını və Trabzonun 18 aprel 1916-cı ildə işğalını araşdıran akademik məqalə.

Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi-də dərc olunan bu türkcə məqalə Osmanlı dövlətinin 1914-cü ilin sonunda müharibəyə faktiki qoşulmasından sonra Qafqaz cəbhəsindəki hadisələri və Rusiyanın Qara dəniz sahillərinə yönəlik əməliyyatlarını araşdırır. Mərkəzi Ərzincanda olan 3-cü Ordunun təchizat xətti kimi Trabzon limanının əhəmiyyəti, sahil bölmələrinin və Təşkilat-i Məxsusənin təşkil etdiyi yerli qüvvələrin müqaviməti, şəhərin 18 aprel 1916-cı ildə işğalı təsvir olunur. Kolleksiya baxımından mətn 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatından əvvəlki Osmanlı-Rus mübarizəsinin fonunu verir.

Mənbənin öz xülasəsi

Osmanlı Devleti ile Almanya arasında imzalanan ittifak anlaşmasını müteakip Karadenize çıkan Osmanlı donanmasının 1914 Ekiminde Rus limanlarını bombardımana tutmasıyla Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşına fiilen girdi. Nitekim Rus orduları 1 Kasım 1914 günü Osmanlı-Rus sınırını geçti ve Erzurum üzerine harekâta girişti. Türk Başkomutanlığı için Trabzon ve havalisi büyük önem arz ediyordu. Çünkü bu bölgenin bir düşman işgaline maruz kalması, merkezi Erzincanda olan 3üncü Orduyu oldukça sıkıntıya sokacaktı. Kafkas Cephesinde yeterli yol bağlantısı olmadığı için savaşan birliklerinin takviye ve tedarikini, Karadeniz yolu ile yapmaya mecburdu. Bu nedenle Rusyanın Karadeniz Bölgesinde başlattığı işgal hareketinin odak noktası, bir ikmal limanı olan Trabzon oldu ve savaşın başlangıcından Trabzonun 18 Nisan 1916da fiilen işgaline kadar aralıklarla sürecek olan Rus deniz harekâtı başladı. Başkomutanlıkça sahil kesiminde bulunan kuvvetlere daha önce örtme ve gizleme emri verilmişti. Huduttaki Rus karakollarına baskınlar yapma ve buradaki Rus kuvvetlerinin Doğu Anadoluya takviye olarak gönderilmesine mani olma emri alan sahil birlikleri, Teşkilat-ı Mahsusanın örgütlediği bölge halkı ile ortak harekâta geçti. İlk başta Türk birlikleri Batum önlerine kadar gelmişlerse de sürekli denizden ve karadan takviye edilen Rus kuvvetleri karşısında geri çekilmek zorunda kalmışlar, dolayısıyla 3üncü Orduyu takviye etmek zorlaşmıştır. Sahil boyunca yer alan köy, kasaba ve kentler Trabzon dâhil olmak üzere birer birer Rus işgaline maruz kalmış, Türk-Müslüman ahali batıya doğru göç etmek zorunda kalmışdır.