Birinci Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Doğu Kafkasya'yı Ayaklandırma Girişimleri ve Emir Aslan Han Hoyski
Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsi illərində Almaniyanın Şərqi Qafqazı Rusiyaya qarşı üsyana qaldırma cəhdlərini və gəncəli Əmir Aslan xan Xoyskinin rolunu araşdıran məqalə.
Məqalə Osmanlı Sultan-Xəlifəsinin elan etdiyi "cihadi-əkbər" çağırışının Almaniya tərəfindən İtilaf dövlətlərinə qarşı təbliğat və siyasət vasitəsinə çevrilməsini araşdırır. Əfqanıstan, Hindistan və Misirlə yanaşı Qafqazın da bu planın hissəsi olduğu, Almaniyanın Qafqaz xalqlarını Rusiyaya qarşı hərəkətə gətirmək üçün fürsət axtardığı göstərilir. Bu çərçivədə Azərbaycandakı Difai təşkilatının üzvü olduğunu iddia edən gəncəli Əmir Aslan xan Xoyskinin 1914-cü ilin sonlarında sərhədi keçərək Osmanlı dövlətinə ittifaq təklif etməsi nəzərdən keçirilir. Kolleksiya üçün 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatlarından əvvəlki Osmanlı-Alman Qafqaz siyasətinin fonunu verir.
Mənbənin öz xülasəsi
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nagirişinden kısa bir süre sonra Almanya’nın daisteği doğrultusunda Sultan-Halife tarafından“cihat-ı ekber” ilan edildi. Bu, başta İngiltereolmak üzere İtilaf Devletlerini, sömürgelerindevurma ve İslam dünyasını düşmanlarına karşıayaklandırma planları yapan Almanya için tarihibir fırsattı. Cihat fikrini bir politika ve propagandamalzemesi yapan Almanya, İslam fanatizminiözendirmek, Müslümanların hiddetinidüşmanlarının üzerine salmak için birtakımprojeler yapıyordu.Söz konusu plan ve propagandalar çerçevesindebaşta Afganistan, Hindistan ve Mısır olmak üzeretüm İslam dünyasında eyleme geçildi. Planın birparçası da Kafkasya’ydı ve Kafkasya’nınayaklandırılması “şâyan-ı temenni” idi.Almanya Kafkas halklarını Rusya’ya karşıayaklandırmak için her fırsatı değerlendiriyordu.Bu tarihi fırsatlardan biri de Azerbaycan’dakurulmuş olan Difâî teşkilatının üyesi olduğunuiddia eden “Genceli Emir Aslan Han Hoyski”ydi.1914 yılı sonlarına doğru sınırı geçen Emir Aslan;Doğu Kafkasya’da ihtilal ateşini yakacağınısöylüyor, büyük bir ayaklanmanın hazırlığı içindeolduğunu belirtiyordu. Bu plan doğrultusundaOsmanlı Devleti’ne ittifak teklif ediyor veAlmanya’nın Erzurum Konsolosu’na da birtakımvaatlerde bulunuyordu.
İndeks
- Şəxslər
- Emir Aslan Han Hoyski
- Hərbi hissələr və qurumlar
- DifâîOsmanlı Devleti