1914-1923 Dönemi Türkiye'nin İki Farklı Kuzey Kafkasya Yaklaşımının Değerlendirilmesi
Mehmet Ali Bolat · Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2025
Kolleksiya xülasəsi
Türkiyənin 1914-1923-cü illərdə Şimali Qafqaza dair iki fərqli siyasi yanaşmasını arxiv sənədləri işığında müqayisə edən məqalə.
Mehmet Ali Bolatın "Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi"ndə dərc olunan məqaləsi Osmanlı Dövlətinin süqutu ilə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulması arasındakı 1914-1923-cü illərdə Türkiyənin Şimali Qafqaza dair iki ayrı mövqeyini arxiv sənədləri və ikincil ədəbiyyat əsasında araşdırır. Müəllif hər iki mövqenin Qafqazdakı türk və müsəlman ünsürlərinin varlığını qorumaq məqsədi daşıdığını, lakin şəraitdəki dəyişikliklərin fərqli siyasətlər tələb etdiyini vurğulayır. Bolşevik İnqilabından sonra Osmanlının Rusiya ilə arasında bufer dövlət qurmaq siyasətinə toxunması kolleksiyanın 1918 Qafqaz siyasəti kontekstinə uyğundur.
Mənbənin öz xülasəsi
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu, Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele’nin yaşandığı dönem olan 1914-1923 yılları arasında Türkiye'nin iki ayrı Kuzey Kafkasya yaklaşımı ele alınmıştır. Türkiye aynı bölgeye dair niçin iki ayrı tutum sergilemiştir? Hangi şartların değişimi onu farklı politikalar üretmeye zorlamıştır? Bu sorulara cevap bulmak için tarihsel çerçevede söz konusu dönemin arşiv belgeleri baz alınmış, yapılan diğer çalışmalar da göz önünde bulundurulmuştur. Elde edilen bulgular çerçevesinde Türkiye’nin her iki tutumunun, Kafkasya’da Türk ve Müslüman unsurların mevcudiyetini devam ettirme amacını güttüğü anlaşılmaktadır. Ancak dünyanın, bölgenin ve Türkiye’nin şartlarında yaşanan gelişmeler ve zorunlu değişimler, bu amacı gerçekleştirebilmek için farklı politikalar üretmeyi mecbur kılmıştır. Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı’nın Birinci Dünya Savaşı’nda kıyasıya mücadele ettiği cephe Kafkasya’dır. Doğu Anadolu’nun bile Rusların eline geçtiği cephede, Bolşevik İhtilali sebebiyle şartlar değişince, Osmanlı’nın bölgede Rusya ile arasında bir tampon devlet kurma siyasetini geliştirdiği görülmüştür. Rusların Ermenileri öncelemesine karşı Osmanlı Devleti, Azerbaycan ve Dağıstan’a büyük önem vermiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş aşamasında sergilediği Kafkasya tutumu ise Mondros Mütarekesi sonrası Osmanlı kuvvetlerinin boşalttığı bölgeye yerleşen İngiltere’ye karşı Ruslarla işbirliğidir. Ortak düşman İngiltere’ye karşı Türkiye, Rusya’nın mali ve askeri desteğini almak için bölgenin Dağıstan ve Azerbaycan kimliğiyle Bolşevikleşmesini kabul etmek zorunda kalmıştır. Ermeniler lehine toprak talep eden Rusya’yı vazgeçirmek içinse Kuzey Kafkasya’daki olayları kullanmıştır. Türkiye’nin bölgeden kopmama çabaları Sovyetler Birliği’nin tesisiyle son bulmak zorunda kalmıştır. Türkiye’de yapılan çalışmaların daha çok Güney Kafkasya üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönemde Kuzey Kafkasya’daki gelişmelere Türkiye’nin sergilediği iki ayrı tutumu incelemesi açısından değerlidir.
İndeks
- Şəxslər
- Mehmet Ali Bolat
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı DevletiRus ÇarlığıTürkiye Cumhuriyeti
Mənbənin açar sözləri
Context (archaeology) · Cote d ivoire · Metamorphic petrology · Telmatology