MakaleAçık erişimsiyasi tarihdiplomasitarihyazımı

Bağımsızlığını Yeniden Kazanışının 30. Yılında Azerbaycan

Esme Özdaşlı · Türk Dünyası Araştırmaları, 2021

Koleksiyon özeti

Azerbaycan'ın 1991'de yeniden kazandığı bağımsızlığın 30. yılı vesilesiyle, 1918 Azerbaycan Halk Cumhuriyeti mirasıyla süreklilik bağını inceleyen Türkçe akademik makale.

Esme Özdaşlı'nın Türk Dünyası Araştırmaları dergisinde yayımlanan makalesi, 28 Mayıs 1918'de ilan edilen Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'ni Doğu'nun ve Türk dünyasının ilk cumhuriyeti olarak değerlendirir; hukuk devleti niteliği, işçi-çocuk hakları ve kadınlara seçme-seçilme hakkı gibi uygulamalarına dikkat çeker. Ardından AHC'nin Bolşevik işgaliyle sona erişinden yaklaşık 70 yıl sonra, 18 Ekim 1991'de yeniden ilan edilen bağımsızlığı ve 1991 sonrası Azerbaycan Cumhuriyeti'nin siyasi gündemini (Karabağ sorunu, Türkiye ile ilişkiler) ele alır. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun desteklediği 1918 devlet kuruluşunun uzun vadeli siyasi ve hukuki mirasını göstermesindedir.

Kaynağın kendi özeti

28 Mayıs 1918’de bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (AHC), 23 ay gibi kısa bir süre varlık gösterse de sahip olduğu siyasi ve hukuki yapısı ile çağdaşı birçok devletin ilerisinde bir demokrasi örneği olmuştur. Bu yönleriyle AHC, sahip olduğu millet kimliği ve cumhuriyet rejimi ile sadece Güney Kafkasya tarihi açısından değil, Türk-İslam tarihi açısından da önemli bir prototiptir. Hüseyin Baykara’nın ifadesi ile tam manasıyla bir hukuk devleti olan AHC, bunu sadece yazılı metinlerde bırakmamış, hayatın her alanında da uygulamaya geçirmiştir. İşçi ve çocuk haklarını kanunlarla güvence altına alan AHC, Doğu’nun ve Türk Dünyası’nın ilk cumhuriyeti olarak birçok Batılı ülkeden önce kadınlara seçme-seçilme hakkı vererek demokratik ve eşitlikçi anlayışını siyasal ve sosyal hayatın tamamına yaymaya çalışmıştır.AHC’nin Bolşevikler tarafından işgalinden yaklaşık olarak 70 yıl sonra 18 Ekim 1991’de Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını yeniden ilan etmiştir. Aynı tarihte kabul edilen “Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında Anayasa Akti”nde Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği’nin hukuksuz olarak Azerbaycan’ı işgal ettiği, ülkenin kaynaklarını sömürdüğübelirtilmiş ve Azerbaycan’ın AHC’nin mirasçısı olduğu vurgulanmıştır. Bu vurgu, Azerbaycan’ın köklü devlet geleneğe işaret etmesi bakımından da oldukça mühimdir. AHC’nin mirası, Güney Kafkasya’nın en büyük ülkesi Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini ve gelecek hedeflerini bütünüyle şekillendiren manevi bir güce dönüşmüştür. Bu haliyle AHCdönemi, siyasi, sosyal, hukuki ve ekonomik açıdan ortaya koyduğu ilkeler ve ideallerle Azerbaycan Cumhuriyeti için bir nevi laboratuvar vazifesi de görmüştür.