Aristokratik Zihniyetin Siyasal Düzene Müdahalesi: Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Kuruluş Sürecinde Haziran Krizi (16-18 Haziran 1918)
Gıyas Şüküroğlu · Belleten, 2024
Koleksiyon özeti
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinde demokratik ve aristokratik siyasal akımlar arasındaki mücadeleyi ve 16-18 Haziran 1918 "Haziran Krizi"ni inceleyen akademik makale.
Gıyas Şüküroğlu'nun Belleten'de yayımlanan makalesi, 1917 Rus ihtilallerinden sonra Güney Kafkasya Türklerini temsil eden siyasi partilerin yeni düzen kurma çabalarını arşiv belgeleri ve dönem siyasetçilerinin kayıtlarına dayanarak ele alır. Yazar, Kurucu Meclis seçimlerine katılan ve federalizmden millî istiklal tezine evrilen "demokratik" akım ile Osmanlı Devleti'ne birleşme siyasetini benimseyen "aristokratik" akım arasındaki mücadeleyi Trabzon ve Batum konferansları döneminden 16-18 Haziran 1918 krizine uzanan iki aşamada izler. Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'a girdiği haftalarda Gence'de yaşanan iç siyasi gerilimi anlamak açısından koleksiyon için doğrudan ilgilidir.
Kaynağın kendi özeti
1917’deki Rus ihtilallerinden sonra Kafkasya’nın güneyindeki Türkleri temsil eden siyasi partilerin istikballe ilgili planları ve yeni düzen kurma çabaları, bu makalenin başlıca araştırma konusunu oluşturur. Konunun ana kaynakları, dönemin olaylarına ışık tutan arşiv belgeleri ile olayların doğrudan tanığı olan siyasetçilerin tarihe not düşen kayıtlarıdır. Kaynak materyalin karşılaştırmalı olarak araştırılması sonucunda ulaşılan bulgulara göre, Rus ihtilallerinin doğurduğu yeni konjonktürde hızlıca örgütlenerek Kurucu Meclis seçimlerine katılan siyasal akım, temsilcisi olduğu milletin istikbali hususunda federalist düşünceden millî istiklal tezine doğru evrildi. Örgütlenme düzeyi nispeten zayıf olup meclis seçimlerine katılamayan ve dolayısıyla yeni düzende temsil olunamayan siyasal akım ise Osmanlı Devleti’ne birleşme siyasetini benimsedi. Savundukları siyasi anlayış yüzünden demokratik ve aristokratik güçler olarak tasnif edilen bu iki akım arasındaki mücadele, iki önemli aşamadan geçti. Mücadelenin Trabzon ve Batum Konferansları dönemindeki ilk aşaması, Osmanlı Devleti’nin izlediği irredantist siyasetin de etkisiyle Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla sonuçlandı. Birinci grubun zaferi olarak telakki edilen bu olay karşısında ikinci grubun cumhuriyetin yasama ve yürütme kurumlarının meşruiyetini tartışmaya açması, mücadelenin ikinci aşamasını tetikledi. Toplam iki gün süren müzakereler boyunca tarafların sağduyulu davranması neticesinde karşılıklı tavizler içeren çözüm paketi üzerinde anlaşmaya varıldı. Yasama kurumu ile ilk hükûmetin sahneden çekilmesi karşılığında bütün tarafların dâhil olduğu bir koalisyon hükûmeti kuruldu. Bu yeni yapılanma, Azerbaycan’ın ikinci hükûmeti olarak hem yasama hem de yürütme yetkileriyle donatıldı.
Dizin
- Kişiler
- Gıyas Şüküroğlu
- Birlikler ve kurumlar
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiOsmanlı Devleti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Ancient history · Art · Geography · History · Humanities · Political science