MakaleAçık erişimsiyasi tarihsosyal tarihtarihyazımı

Ermenilerin 1918 Bakü Katliamında Bolşevizm Etkisi

Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2022

Koleksiyon özeti

Mart 1918 Bakü olaylarını Bolşevik-Ermeni işbirliği çerçevesinde ele alan ve olayları 'soykırım' olarak niteleyen Türkçe akademik makale.

Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi'nde 2022'de yayımlanan bu makale, Mart 1918'de Bakü'de yaşanan olayları Bolşevik İhtilali sonrası Rusya'nın Bakü petrolleri üzerindeki çıkarları ve Stepan Şaumyan'ın Kafkasya olağanüstü komiserliğine atanması bağlamında inceler. Yazar, olayları Bolşeviklerin desteğiyle Ermeniler tarafından Azerbaycan Türklerine yönelik bir soykırım olarak niteler ve Azerbaycan'ın bağımsızlık sürecine karşı çıkan Bolşevik-Ermeni ittifakına odaklanır. Koleksiyon açısından, Kafkas İslam Ordusu'nun 1918 yazındaki harekâtının ve Bakü'ye yönelmesinin arka planını oluşturan olayları anlamaya katkı sağlar.

Kaynağın kendi özeti

Bakü petrolleri tüm dünyanın, bilhassa daha çok Rusya’nın iştahını kabartmıştır. Bundan dolayı Rusya’daki Bolşevik İhtilali ortaya çıktıktan hemen sonra Lenin, Bakü’yü Güney Kafkasya Bolşeviklerinin merkezi olmasına karar vermiş ve bununla ilgili olarak Ermeni Şef Stephan Şaumyan’ı 1917 Aralık ayında Kafkasların olağanüstü komiseri olarak atamıştır. Şaumyan, Azerbaycan Türklerinin bağımsızlıklarını kazanmalarını asla tasvip etmemiş ve bu düşünce onu çok rahatsız etmiştir. Şaumyan, Bakü’nün bağımsız Azerbaycan’ın başkenti olmasını içine sindirememiş hatta Ermenilerin bağımsızlığının planlarını da Bakü’de gerçekleştirmek için her türlü katliamları yapmaktan da çekinmemiştir. 30 Mart 1918 tarihinde Ermeniler tarafından Bolşeviklerin etkisiyle Bakü’de Türkler soykırıma uğrayarak Bakü savaş alanına dönmüştür. Netice itibariyle Bolşeviklerden aldıkları destekle katliamlarda sınır tanımayan Ermeniler ‘Büyük Ermenistan’ hayallerini de gerçekleştirme arzusuna girmişlerdir. Bu çalışmada 30 Mart 1918 yılında Ermeniler aracılığıyla Bolşeviklerden aldıkları destekle Bakü’deki kanlı soykırım ele alınmıştır. Ermenilerin Bolşeviklerden aldıkları yardım ve Bolşevizm etkisinin üzerinde durulmuştur. Çalışmada kullanılan kaynakların çoğunluğu Azerice ve sonrasında Rusça eserler olmak üzere diğer çeşitli tetkik eserlerden de yararlanılma yoluna gidilmiştir.