Azerbaycan Arşiv Belgelerine Göre: 1918-1920 Yılları Arasında Bakü ve Erivan’da Ermenilerin Yaptığı Mezalim
Cengiz Atlı · Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Koleksiyon özeti
Azerbaycan ve Türkiye arşiv belgelerine dayanarak 1918-1920 arasında Bakü, Erivan ve Kars'ta Müslüman ahaliye yönelik şiddet olaylarını inceleyen Türkçe makale.
Cengiz Atlı'nın 2020 tarihli bu makalesi, Azerbaycan Devlet Arşivi ile Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi belgeleri, hatırat ve resmî raporlar ışığında 1918-1920 yıllarında Bakü, Erivan ve Kars'ta Müslüman ahaliye yönelik olayları yazarın 'Ermeni mezalimi' nitelemesiyle ele alır. Metin, Bolşevik ihtilali sonrası Lenin'in Bakü'yü Kafkasya Bolşeviklerinin merkezine dönüştürme kararını ve Stepan Şaumyan'ın Aralık 1917'de olağanüstü komiser atanmasını, Bakü petrollerinin stratejik önemiyle birlikte arka plan olarak sunar. Koleksiyon açısından, Kafkas İslam Ordusu'nun 1918'de Bakü'ye yürüyüşünü hazırlayan Mart 1918 olayları ve şehrin yönetimi meselesine kaynak temelli bir bakış sağlar.
Kaynağın kendi özeti
19. yy. sonu 20. yy. başlarında Azerbaycan’ın eski ve güzel şehirlerinden biri olan Bakü, Kafkasya’nın büyük sanayi merkezi haline gelmişti. Bakü petrolleri tüm dünyanın, özellikle Rusya’nın dikkatini çekmekte idi. Bu yüzden Petrograd’da (Petersburg) Bolşevik ihtilali gerçekleştirildikten hemen sonra Lenin, Bakü’yü Kafkasya Bolşeviklerinin odağına dönüştürmeye karar vermiş ve bununla ilgili olarak Ermeni Stepan Şaumyan’ı Aralık 1917’de Kafkasya’nın olağanüstü komiseri olarak atamıştı. . 1918 yılı Eylül ayına kadar Bakü Ermenilerin eline geçti. Ermenilerin bu harekâtı yapmasının amacı Mart’ta Müslüman katliamı, yaparak Bakü’yü yerli ahaliden temizlemek, Onun kaynaklarına sahip çıkmak, en sonunda ise bu Azerbay¬can şehrini Ermenistan toprağı ilan etmek idi. Ermeniler bu dönemde sadece Bakü’de değil Erivan’da ve Kars’ta da soykırım harekâtına girişmişlerdi. Makalede Azerbaycan Arşiv belgeleri ışığında Ermenilerin 1918-1920 yılları arasında Kars, Erivan ve Bakü’de yaptıkları Ermeni mezalimini Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Azerbaycan Devlet Arşivi, hatıratlar, resmi raporlar ve ilgili diğer kaynaklar ışığında incelenmiştir. Azerbaycan Devlet Arşivinde bulunan belgeler: 2016 yılında Başbakanlık Cumhuriyet Arşivine gönderilmiştir. Rusça olarak yazılmış ve cumhuriyet arşivinde yeniden katalog numaraları verilmiştir. Çalışmamızda konuyla ilişkili olarak daha çok Bakü’de yapılan katliamla ilgili belgelere yer verilerek konu açıklanmaya çalışılmıştır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- BolşeviklerAzerbaycan Devlet ArşiviBaşbakanlık Cumhuriyet Arşivi
- Olaylar
- Mart 1918 olayları
Kaynağın anahtar kelimeleri
Armenian Atrocities · Azerbaijan · Azerbaycan · Baku · Bakü · Ermeni Mezalimi · Occupation · İşgal