Cümhuriyyətin yaranması ərəfəsində Şimali Azərbaycanda ictimai siyasi proseslər və İranın mövqeyi (fevral 1917-ci il – may 1918-ci il)
Sevinc Məmmədova · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2023
Koleksiyon özeti
Şubat 1917 – Mayıs 1918 arasında Kuzey Azerbaycan'daki siyasi süreçleri ve İran resmî çevreleri ile basınının bu süreçlere yaklaşımını inceleyen akademik makale.
Sevinc Məmmədova'nın Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde (2023) yayımlanan makalesi, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin ilanı öncesindeki dönemde Kuzey Azerbaycan'daki siyasi gelişmeleri ele alıyor. Yazar, 1917 Şubat Devrimi sonrasında faaliyetini yeniden başlatan Müsavat Partisi önderliğindeki millî hareketin federatif Rusya içinde millî-toprak muhtariyeti talebini ve bu sürecin İran kamuoyu ile basınında yansımalarını değerlendiriyor. Makale, İran yönetiminin Güney Kafkasya'daki olayların kendi kuzey vilayetlerine sirayet etmesini engelleme çabalarına da odaklanıyor. Koleksiyon açısından, Kafkas İslam Ordusu'nun 1918'de girdiği siyasi ortamın arka planını sunması bakımından değerlidir.
Kaynağın kendi özeti
Təqdim olunan məqalədə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan olunduğu (28 may 1918-ci il) ərəfdə Şimali Azərbaycanda gedən siyasi proseslərə İranın rəsmi dairələrinin münasibəti təhlil olunur. I Dünya müharibəsi və 1917-ci ildə çar Rusiyasında baş vermiş inqilabi hadisələr Şimali Azərbaycana da öz təsirini göstərdi. 1917-ci il Fevral inqilabından sonra öz fəaliyyətini bərpa etmiş “Müsavat” partiyasının başçılığı altında Azərbaycan milli hərəkatı Rusiyada demokratik federativ respublika yaradılması və Azərbaycana onun daxilində milli-ərazi muxtariyyəti verilməsi uğrunda mübarizəyə başlamışdı. Qeyd olunan dövrdə İran hakimiyyəti Cənubi Qafqazda, o cümlədən Şimali Azərbaycanda cərəyan edən prosesləri diqqətlə izləyir, regionda baş verən hadisələrin İranın cənubuna sirayət etməsinin qarşısını almaq üçün müəyyən cəhdlər göstərirdi. Bəhs olunan dövrdə İranın Azərbaycanla bağlı mövqeyi və fəaliyyəti daha çox bu ölkənin ictimai və siyasi dairələrinin, mətbuatının Azərbaycandakı ictimai-siyasi hadisələrə münasibətində özünü biruzə verirdi. Onların diqqətini cəlb edən əsas məsələ Azərbaycanın müxtariyyəti məsələsi idi. Azərbaycanın milli demokratik qüvvələri tərəfinən “Azərbaycanın muxtariyyəti” məsələsinin gündəmə gətirilməsi ilk gündən İranda böyük əks-səda doğurdu. İranın Cənubi Qafqazda fəaliyyət göstərən diplomatlarının yazışmalarında, eləcə də bu ölkənin müxtəlif mətbu orqanlarında Azərəbaycan müxtariyyəti ideyası kəskin tənqid olunurdu. Məqalədə bununla bağlı bir çox materiallar öz əksini tapmışdır.
Dizin
- Kişiler
- Sevinc Məmmədova
- Birlikler ve kurumlar
- Müsavat PartisiAzerbaycan Halk Cumhuriyeti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Iran · Iranian press · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları · inqilab · political situation · revolution · siyasi vəziyyət · the Northern Azerbaijan · İran · İran mətbuatı · Şimali Azərbaycan