Azerbaycanlı Türkçü ve Eğitimci Efendizade Mehmet Şerif'in Not Defteri ve Azerbaycan Hükümetini Kuranlar ile İlgili Görüşleri
M. Akif Erdoğru · Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 2020
Koleksiyon özeti
Şamahı doğumlu Türkçü eğitimci Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan'ın not defterinin ilk kez yayımlandığı ve 1918 Azerbaycan Cumhuriyeti'ni kuran kadrolar hakkındaki kişisel değerlendirmelerini aktaran makale.
M. Akif Erdoğru'nun makalesi, Şamahı'da doğup ömrünün çoğunu Türkiye'de geçiren Türkçü ve eğitimci Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan'ın (1887-1954) Arap harfleriyle Türkiye Türkçesinde tuttuğu not defterini ilk kez yayımlamaktadır. Metin, yazarın İstanbul'daki Türkçü çevreler, İttihat ve Terakki ile ilişkilerini, Mehmet Emin Resulzade ve Müsavat kadrolarıyla yakınlığını ve Lozan'daki eğitimini izler. Koleksiyon açısından değeri, 1918'de Azerbaycan Cumhuriyeti'ni kuran kadrolar hakkında başka kaynaklarda bulunmayan kişisel kanaatler sunması ve 1920 sonrasında Ankara Hükümeti'nin Kafkasya politikasına yönelttiği eleştirilerdir.
Kaynağın kendi özeti
Ömrünün çoğunu Türkiye'de geçirmiş Azerbaycan kökenli Efendizȃde Mehmet ŞerifBilgehan'ın (Şamahı 1887-İstanbul 1954) Arap harfleriyle Türkiye Türkçesinde tuttuğu bir not defteri ilk kez yayımlanmaktadır.Bir Türkçü ve eğitimci olarak Şerif Bilgehan, Şamahı'da doğmuş, 1910'da İstanbul'a gelerek, İstanbul'da Türkçü çevrelerle tanışmıştır.Daha sonra İttihat ve Terakki Fırkasına girmiş, Azerbaycan Cumhuriyetinin kurucusu Mehmet Emin Resulzȃde başta olmak üzere ile diğer Azeri Türkçüler ile yakın münasebette bulunmuştur.Ölümüne kadar Müsavat Partisi kadrosu ile ilişkilerini devam ettirmiştir.Şahsi notlarından anlaşıldığı kadarıyla, Mehmet Şerif Bey, Osmanlı hükümeti tarafından eğitim görmesi amacıyla Lozan'a gönderilmiş, 1917'de Türkiye'ye döndükten sonra Edirne ve İzmir'de bulunan Öğretmen Okullarında idarecilik yapmıştır.1920'de Azerbaycan Cumhuriyetinin Bolşevikler tarafından yıkılmasından sonra, Ankara Hükümetinin Kafkaslar üzerine izlediği politikaları yazılarıyla eleştirdiği için Türkiye'de bir süreliğine gözardı edilmiştir.Onun Azerbaycan tarihi hakkında verdiği bilgilerin yanı sıra, 1918 Azerbaycan Cumhuriyetini kuran kadrolar hakkındaki şahsi kanaatleri, diğer kaynaklarda olmayan bilgi ve görüşler içerdiği için değerlidir.Onun, yazılarından, cesur, bilgili, kararlı bir Türkçü olduğu ve Azerbaycan'da Türkiye destekli laik Türk milliyetçiliğine dayalı müstakil bir Azerbaycan Devletinin Türkiye'nin desteğiyle kurulması gerektiği görüşünü taşıdığı anlaşılmaktadır.Kendisi bugün hem Türkiye'de hem de Azerbaycan Cumhuriyetinde fazlaca bilinmeyen önemli bir şahıs olarak kalmaktadır.Bu yazıda onun biyografisi ve siyasi görüşleri üzerine yeni bilgiler verilmektedir.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiMüsavat Partisiİttihat ve Terakki Fırkası
Kaynağın anahtar kelimeleri
Art · Humanities