MakaleAçık erişimsiyasi tarihsosyal tarih

Bakü Devlet Üniversitesi: Doğu’nun Avrupa Tarzındaki İlk Yükseköğretim Kurumunun Kuruluş Serüveni

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2021

Koleksiyon özeti

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde Kasım 1919'da Bakü Devlet Üniversitesi'nin kuruluş sürecini arşiv ve dönem basınına dayanarak inceleyen makale.

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan bu makale, 28 Mayıs 1918'de kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti'nin eğitim politikalarını ve bunun en önemli adımı sayılan Bakü Devlet Üniversitesi'nin Kasım 1919'daki kuruluşunu ele alır. Okulların millileştirilmesi, Azerbaycan Türkçesinin resmî kullanımı ve Osmanlı coğrafyasından öğretmen davet edilmesi gibi uygulamalarla birlikte, üniversite projesinin mecliste yol açtığı tartışmalar ve maddi/insan kaynağı yetersizlikleri incelenir. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun 1918'deki harekâtı sonrasında ayakta kalan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kurumsallaşma ve Osmanlı-Azerbaycan kültürel bağları boyutunu göstermesidir.

Kaynağın kendi özeti

28 Mayıs 1918’de kurulan ve sadece 23 ay süren Azerbaycan Cumhuriyeti, ekonomik, sosyal ve siyasi alanların yanında halkın eğitimi konusunda da önemli adımlar attı. Bu adımlar arasında okulların millileştirilmesi, Azerbaycan Türkçesinin resmi yazışmalarda kullanılması, Osmanlı coğrafyasından öğretmenler davet edilmesi ve yeni dersliklerin yapılması en önemlilerinden birkaçı idi. Fakat hükûmetin bu konuda aldığı en önemli karar, bütün Müslüman doğusunda ilk defa Avrupa tarzında bir devlet üniversitesini açması oldu. Kasım 1919’da Bakü’de bir devlet üniversitesi açmayı başaran dönemin aydınları, ülkenin eğitimi ve gelişimi adına çok büyük bir ufka sahip olduklarını göstermiş oldu. Bu yüzden Bakü’de kurulan üniversite Azerbaycan halkına bahşedilen büyük bir armağan sayıldı. Bu çalışmada Bakü Üniversitesi’nin kurulması süreci anlatılmıştır. Süreçle ilgili tarihi serüven anlatılırken oldukça kıt maddi kaynaklara dayanarak, bilim adamı ve öğrenci yetersizliğine rağmen kuruluş aşamasının ülkede ne tür tartışmalara sebep olduğu, mecliste üniversite projesinin hangi tartışmalar altında görüşüldüğü üzerinde durulmuştur. Çalışma yapılırken dönemin ulaşılabilen arşiv kaynakları, basını ve araştırma eserleri irdelenmiş, konu objektif olarak ele alınmaya çalışılmıştır.