Bakü Devlet Üniversitesi: Doğu’nun Avrupa Tarzındaki İlk Yükseköğretim Kurumunun Kuruluş Serüveni
Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2021
Kolleksiya xülasəsi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə, 1919-cu ilin noyabrında Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması prosesini arxiv və dövrün mətbuatı əsasında araşdıran məqalə.
Marmara Türkiyat Araşdırmaları Dərgisində dərc olunan bu məqalə 28 May 1918-də qurulan Azərbaycan Cümhuriyyətinin maarif siyasətini və onun ən mühüm addımı sayılan Bakı Dövlət Universitetinin 1919-cu ilin noyabrında təsisini araşdırır. Məktəblərin milliləşdirilməsi, Azərbaycan türkcəsinin rəsmi işlədilməsi və Osmanlı coğrafiyasından müəllim dəvəti ilə yanaşı, universitet layihəsinin parlamentdə doğurduğu mübahisələr və maddi çatışmazlıqlar nəzərdən keçirilir. Kolleksiya baxımından dəyəri Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci il əməliyyatından sonra mövcudluğunu davam etdirən Cümhuriyyətin dövlət quruculuğunu göstərməsidir.
Mənbənin öz xülasəsi
28 Mayıs 1918’de kurulan ve sadece 23 ay süren Azerbaycan Cumhuriyeti, ekonomik, sosyal ve siyasi alanların yanında halkın eğitimi konusunda da önemli adımlar attı. Bu adımlar arasında okulların millileştirilmesi, Azerbaycan Türkçesinin resmi yazışmalarda kullanılması, Osmanlı coğrafyasından öğretmenler davet edilmesi ve yeni dersliklerin yapılması en önemlilerinden birkaçı idi. Fakat hükûmetin bu konuda aldığı en önemli karar, bütün Müslüman doğusunda ilk defa Avrupa tarzında bir devlet üniversitesini açması oldu. Kasım 1919’da Bakü’de bir devlet üniversitesi açmayı başaran dönemin aydınları, ülkenin eğitimi ve gelişimi adına çok büyük bir ufka sahip olduklarını göstermiş oldu. Bu yüzden Bakü’de kurulan üniversite Azerbaycan halkına bahşedilen büyük bir armağan sayıldı. Bu çalışmada Bakü Üniversitesi’nin kurulması süreci anlatılmıştır. Süreçle ilgili tarihi serüven anlatılırken oldukça kıt maddi kaynaklara dayanarak, bilim adamı ve öğrenci yetersizliğine rağmen kuruluş aşamasının ülkede ne tür tartışmalara sebep olduğu, mecliste üniversite projesinin hangi tartışmalar altında görüşüldüğü üzerinde durulmuştur. Çalışma yapılırken dönemin ulaşılabilen arşiv kaynakları, basını ve araştırma eserleri irdelenmiş, konu objektif olarak ele alınmaya çalışılmıştır.
İndeks
- Yerlər
- Bakü
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiBakü Devlet Üniversitesi