Bolşevik İhtilali Sonrasında Urmiye, Salmas ve Hoy Havalisinde Ermeni -Nasturi Olayları ve Osmanlı Devleti (1917-1918)
Kamuran Karabalık · Türk Dünyası Araştırmaları, 2021
Koleksiyon özeti
1917-1918'de Kuzeybatı İran'da (Urmiye, Salmas, Hoy) Ermeni-Nasturi silahlı hareketleri ile Osmanlı Devleti'nin bölgeye müdahalesini inceleyen makale.
Kamuran Karabalık'ın Türk Dünyası Araştırmaları'nda yayımlanan bu makalesi, Bolşevik İhtilali ve Brest-Litovsk Antlaşması sonrasında Rus kuvvetlerinin Kuzeybatı İran'dan çekilmesiyle oluşan otorite boşluğunu ve bu boşlukta Ermeni ile Nasturi güçlerinin Urmiye, Salmas ve Hoy havalisindeki faaliyetlerini ele alır. Yazar, İngilizlerin bu güçlere verdiği desteği Bakü petrollerinin Osmanlı-Alman ilerleyişine karşı korunması hedefiyle ilişkilendirir ve Osmanlı birliklerinin bölgeye sevkiyle olayların sona erdiğini savunur. Koleksiyon açısından değeri, 1918 Kafkas-İran cephesindeki genel askerî-siyasi bağlamı ve Bakü'ye yönelen rekabeti aydınlatmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
Bolşevik İhtilali, Birinci Dünya Savaşı’nın seyrini değiştiren önemli gelişmelerden birisidir. İhtilal neticesinde imzalanan Brest-Litowsk Antlaşması (3 Mart 1918) gereğince Rusya, daha önce işgal etmiş olduğu İran topraklarını tahliye etmeye karar verdi. Savaş süresince Rusları destekleyen İran’daki Ermeniler ve Nasturiler, bu karar sonrası bölgede yalnız kaldılar. Ruslardan geriye kalan silah ve cephaneleri ele geçiren bu güçler, bölgedeki otorite boşluğunu hızlı bir şekilde doldurmaya çalıştılar. Bu süreçte Ermenilerin ve Nasturilerin en önemli destekçileri İngilizler oldu. İngilizler, Bakü petrollerinin Osmanlı ve Alman tehlikesine karşı korunması konusunda Ermenileri ve Nasturileri bölgede önemli bir güç olarak görmekteydiler. Dolayısıyla İngilizler, Ermenileri ve Nasturileri hem maddi ve hem de cephane açısından desteklediler. İngilizlerin desteğini alan Ermeniler ve Nasturiler, Urmiye, Salmas ve Hoy’da Osmanlı yanlısı Müslümanlara (Türklere ve Kürtlere) saldırmaya başladılar. Bu saldırılar sonucu binlerce Müslüman katledildi. Katliamların sona ermesi için Osmanlı Devleti bölgeye birlikler sevk etti. Osmanlı birliklerinin müdahalesi sonucu bölgedeki olaylar sona erdi. Bu çalışmanın amacı, Bolşevik İhtilali sonrasında Ermeni ve Nasturilerin Urmiye, Salmas ve Hoy’da sebep oldukları olayları ve bu olayların sona ermesi için Osmanlı Devleti’nin bölgeye birlikler sevk etmesini kaynaklar ışığında incelemektir.
Dizin
- Kişiler
- Kamuran Karabalık
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı Devleti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Birinci Dünya Savaşı · Bolşevik İhtilali · Ermeniler ve Nasturiler · Hoy ve Salmas · Urmiye · İran