MakaleAçık erişimsiyasi tarihsosyal tarihaskerî harekât

Mondros Mütarekesinden Kurtuluşa Kağızman’da Ermeni Tedhişi (1918-1920)

Erol Yüksel · Selcuk University, 2017

Koleksiyon özeti

Mondros Mütarekesi'nden sonra Kağızman ve çevresinde yaşanan Ermeni-Müslüman çatışmalarını ve yerel Millî Şûra teşkilatlanmasını inceleyen Türkçe makale.

Erol Yüksel'in Dergipark'ta yayımlanan makalesi, 93 Harbi'nden itibaren Kağızman ve çevresindeki Ermeni siyasi taleplerini, 1918-1920 arasında bölgede yaşanan ve yazarın "tedhiş/mezalim" olarak nitelediği olayları ele alır. Çalışma, Elviye-i Selâse'de Osmanlı çekilmesi sonrası oluşan boşluğu, İngilizlerin Cenub-i Garbî Kafkas Hükûmeti'ni dağıtmasını ve Ali Rıza Bey öncülüğünde kurulan Millî Şûralar aracılığıyla gelişen yerel direnişi anlatır. Kafkas İslam Ordusu'nun doğrudan konusu olmasa da, 1918 sonrası Güney Kafkasya'daki güç boşluğu ve Müslüman-Türk topluluklarının kendi kendini savunma örgütlenmesi bakımından koleksiyonun sonrası dönemiyle bağlantılıdır.

Kaynağın kendi özeti

93 Harbi sonunda Kağızman ve çevresinin Rus işgaline uğraması ile beraber bölgede Ermeni istekleri artmıştır. Yöredeki Ermeniler, yabancı devletlerinde desteğini alarak bölgede kurulması planlanan Ermeni Devleti’nin bir parçası olarak gördükleri Kağızman’da faaliyetlerde bulunmuşlardır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durum Ermenileri iyice cesaretlendirmiştir. Savaş sonrasında Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı öncesi sınırlarına geri dönmesi ile Elviye-i Selase’de Ermeniler daha rahat hareket imkânına sahip olmuşlardır. Böylesine bir durum karşısında Ermeniler, çeteler aracılığıyla yöre halkını göçe zorlamak amacıyla Müslüman halka mezalime varan uygulamalarla tedhiş hareketlerine girişmişlerdir. Diğer taraftan İngilizlerin Cenub-i Garbi Kafkas Hükûmeti’ni dağıtması ile yöre halkının kaderi kendisine kalmıştır. Müslüman ahali maruz kaldığı haksızlıklara karşı yöreyi terk etmek yerine, Ali Rıza Bey öncülüğünde, Millî Şûralar kurmuş ve mahalli teşkilatlanma yoluyla Ermenilere karşı mücadele etmiştir. Bu çalışmada, Kağızman ve çevresindeki Ermeni tedhişinin Türk- İslam ahalisi üzerindeki etkileri ile buna karşı oluşan mahalli tepkilerin aydınlatılması amaç edinilmiştir.