ArticleOpen accesspolitical historysocial historymilitary operations

Mondros Mütarekesinden Kurtuluşa Kağızman’da Ermeni Tedhişi (1918-1920)

Erol Yüksel · Selcuk University, 2017

Collection summary

A Turkish-language article on Armenian–Muslim conflict around Kağızman after the Mudros Armistice and the local National Councils formed in response.

Erol Yüksel's Dergipark article examines Armenian political claims in and around Kağızman from the 1877–78 war onward and the events of 1918–1920 that the author characterizes as terror and atrocities against the local Muslim population. It discusses the vacuum after the Ottoman withdrawal from the Elviye-i Selâse, the British dissolution of the South-West Caucasian Government, and local self-organization through National Councils led by Ali Rıza Bey. Though not directly about the Army of Islam, it relates to the collection's post-1918 context of power vacuum and Muslim-Turkish self-defence in the South Caucasus.

The source's own abstract

93 Harbi sonunda Kağızman ve çevresinin Rus işgaline uğraması ile beraber bölgede Ermeni istekleri artmıştır. Yöredeki Ermeniler, yabancı devletlerinde desteğini alarak bölgede kurulması planlanan Ermeni Devleti’nin bir parçası olarak gördükleri Kağızman’da faaliyetlerde bulunmuşlardır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durum Ermenileri iyice cesaretlendirmiştir. Savaş sonrasında Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı öncesi sınırlarına geri dönmesi ile Elviye-i Selase’de Ermeniler daha rahat hareket imkânına sahip olmuşlardır. Böylesine bir durum karşısında Ermeniler, çeteler aracılığıyla yöre halkını göçe zorlamak amacıyla Müslüman halka mezalime varan uygulamalarla tedhiş hareketlerine girişmişlerdir. Diğer taraftan İngilizlerin Cenub-i Garbi Kafkas Hükûmeti’ni dağıtması ile yöre halkının kaderi kendisine kalmıştır. Müslüman ahali maruz kaldığı haksızlıklara karşı yöreyi terk etmek yerine, Ali Rıza Bey öncülüğünde, Millî Şûralar kurmuş ve mahalli teşkilatlanma yoluyla Ermenilere karşı mücadele etmiştir. Bu çalışmada, Kağızman ve çevresindeki Ermeni tedhişinin Türk- İslam ahalisi üzerindeki etkileri ile buna karşı oluşan mahalli tepkilerin aydınlatılması amaç edinilmiştir.