MakaleAçık erişimsiyasi tarihsosyal tarihaskerî harekâtdiplomasi

Hakkâri Sancağında Nasturi Sorununun Başlaması ve Birinci Dünya Savaşı’nda Nasturi Olayları

Gazi Akademik Bakış, 2023

Koleksiyon özeti

Hakkâri Sancağı'nda Nasturi meselesinin doğuşunu ve Birinci Dünya Savaşı yıllarındaki Nasturi olaylarını inceleyen Türkçe akademik makale.

Gazi Akademik Bakış'ta yayımlanan bu makale, XIX. yüzyıldan itibaren batılı misyonerlerin etkisiyle Hakkâri Sancağı'ndaki Nasturi topluluğunun Osmanlı Devleti ile ilişkilerinin bozulmasını ve İngiltere ile Rusya'nın bağımsızlık vaatlerinin bu süreçteki rolünü ele alır. Yazara göre Mar Şimun'un Ruslarla ittifak kurup İtilaf devletlerini desteklemesinin ardından Osmanlı Devleti, Kürt aşiretlerinin de katıldığı birlikleri bölgeye sevk etmiş ve Nasturiler yenilerek İran topraklarına göç etmiştir. Koleksiyonla bağı doğrudan değildir; Kafkas cephesi, Rus yayılması ve Doğu Anadolu-İran hattındaki toplulukların Birinci Dünya Savaşı'ndaki konumlanışı açısından arka plan sağlar.

Kaynağın kendi özeti

XIX. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte Hakkâri Sancağında yaşayan Nasturiler, batılı misyonerlerle tanıştıktan sonra bölgede sorun yaratmaya başladılar. Bilhassa İngiltere ve Rusya devletlerinin bağımsızlık vaatlerine karşılık Nasturiler, Osmanlı Devleti’ne karşı olan yükümlülüklerini yerine getirmediler. Birinci Dünya Savaşı yaklaşırken de batılı devletlerle ilişkilerini sürdüren Nasturiler, özellikle Rusların Güney Kafkasya’daki operasyonlarından sonra Rus koruyuculuğu altına girmek istediler. Osmanlı Devleti ise Nasturilerin devlete bağlılığını arttırmak ve batılı devletlerle ilişkilerini kesmek amacıyla vergi düzenlemesi gibi bazı önlemler aldı. Ayrıca Nasturilerin devlet aleyhinde faaliyetlerde bulunmamaları için kendilerine silah yardımı vaadinde bulunuldu. Fakat Osmanlı Devleti’nin bu çabaları sonuç vermedi. Nasturi lideri Mar Şemun, Ruslarla ittifak yaparak Birinci Dünya Savaşı’nda İtilaf devletlerini destekleme kararı aldı. Bu karardan sonra Osmanlı Devleti, Kürt aşiretlerinin de dâhil olduğu birlikleri bölgeye sevk etti. Osmanlı birliklerinin Nasturilere karşı hareketi, Nasturilerin yenilgiye uğrayarak İran topraklarına göç etmelerine sebep oldu. Bu çalışmanın amacı, Birinci Dünya Savaşı’nda İtilaf devletleri safında savaşa girerek Hakkâri Sancağında önemli bir sorun haline gelen Nasturilerin isyanını kaynaklar ışığında incelemektir.