Azerbaycan Arşiv Belgelerine Göre: 1918-1920 Yılları Arasında Bakü ve Erivan’da Ermenilerin Yaptığı Mezalim
Cengiz Atlı · Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2020
Kolleksiya xülasəsi
Azərbaycan və Türkiyə arxiv sənədləri əsasında 1918-1920-ci illərdə Bakı, İrəvan və Qarsda müsəlman əhaliyə qarşı zorakılıq hadisələrini araşdıran türkcə məqalə.
Cəngiz Atlının 2020-ci il məqaləsi Azərbaycan Dövlət Arxivi və Türkiyə Respublika Arxivi sənədləri, xatirələr və rəsmi hesabatlar əsasında 1918-1920-ci illərdə Bakı, İrəvan və Qarsda müsəlman əhaliyə qarşı hadisələri müəllifin 'erməni məzalimi' ifadəsi ilə təhlil edir. Mətndə bolşevik inqilabından sonra Leninin Bakını Qafqaz bolşeviklərinin mərkəzinə çevirmək qərarı və Stepan Şaumyanın 1917-ci ilin dekabrında fövqəladə komissar təyin edilməsi, Bakı neftinin strateji əhəmiyyəti ilə birlikdə fon kimi verilir. Kolleksiya baxımından məqalə Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci ildə Bakıya yürüşünü hazırlayan 1918-ci ilin mart hadisələrinə sənəd əsaslı baxış təqdim edir.
Mənbənin öz xülasəsi
19. yy. sonu 20. yy. başlarında Azerbaycan’ın eski ve güzel şehirlerinden biri olan Bakü, Kafkasya’nın büyük sanayi merkezi haline gelmişti. Bakü petrolleri tüm dünyanın, özellikle Rusya’nın dikkatini çekmekte idi. Bu yüzden Petrograd’da (Petersburg) Bolşevik ihtilali gerçekleştirildikten hemen sonra Lenin, Bakü’yü Kafkasya Bolşeviklerinin odağına dönüştürmeye karar vermiş ve bununla ilgili olarak Ermeni Stepan Şaumyan’ı Aralık 1917’de Kafkasya’nın olağanüstü komiseri olarak atamıştı. . 1918 yılı Eylül ayına kadar Bakü Ermenilerin eline geçti. Ermenilerin bu harekâtı yapmasının amacı Mart’ta Müslüman katliamı, yaparak Bakü’yü yerli ahaliden temizlemek, Onun kaynaklarına sahip çıkmak, en sonunda ise bu Azerbay¬can şehrini Ermenistan toprağı ilan etmek idi. Ermeniler bu dönemde sadece Bakü’de değil Erivan’da ve Kars’ta da soykırım harekâtına girişmişlerdi. Makalede Azerbaycan Arşiv belgeleri ışığında Ermenilerin 1918-1920 yılları arasında Kars, Erivan ve Bakü’de yaptıkları Ermeni mezalimini Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Azerbaycan Devlet Arşivi, hatıratlar, resmi raporlar ve ilgili diğer kaynaklar ışığında incelenmiştir. Azerbaycan Devlet Arşivinde bulunan belgeler: 2016 yılında Başbakanlık Cumhuriyet Arşivine gönderilmiştir. Rusça olarak yazılmış ve cumhuriyet arşivinde yeniden katalog numaraları verilmiştir. Çalışmamızda konuyla ilişkili olarak daha çok Bakü’de yapılan katliamla ilgili belgelere yer verilerek konu açıklanmaya çalışılmıştır.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- BolşeviklerAzerbaycan Devlet ArşiviBaşbakanlık Cumhuriyet Arşivi
- Hadisələr
- Mart 1918 olayları
Mənbənin açar sözləri
Armenian Atrocities · Azerbaijan · Azerbaycan · Baku · Bakü · Ermeni Mezalimi · Occupation · İşgal