MəqaləAçıq girişsiyasi tarixhərbi əməliyyatdiplomatiyatarixşünaslıq

Ahıska'da Son Osmanlı İdaresi (1918)

Mustafa Sarı · Karadeniz Araştırmaları, 2015

Kolleksiya xülasəsi

1918-ci ildə Osmanlı dövlətinin Axısqa və ətrafındakı qısamüddətli idarəçiliyini arxiv sənədləri əsasında araşdıran məqalə.

Mustafa Sarının "Karadeniz Araştırmaları" jurnalında dərc olunan məqaləsi Rusiyadakı inqilablardan sonra rus qoşunlarının Qafqazdan çəkilməsi ilə yaranan hakimiyyət boşluğunda Axısqa bölgəsinin vəziyyətini araşdırır. Axısqa müsəlmanlarının İstanbula göndərdiyi heyətin təşəbbüsləri, 1918-ci ilin fevralında başlayan Osmanlı irəliləyişinin bölgəyə yayılması və iyun 1918-də qurulan mülki idarə Osmanlı, Türk Tarix Qurumu, Azərbaycan və İngilis arxivləri əsasında təqdim edilir. Kolleksiya baxımından bu iş Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycan əməliyyatı ilə eyni vaxtda gedən Osmanlı Qafqaz siyasətinin başqa bir istiqamətini göstərir.

Mənbənin öz xülasəsi

I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rusya'da meydana gelen ihtilaller neticesinde Rus birlikleri, işgal ettikleri Doğu Anadolu ile birlikte Kafkasya'yı da boşalttılar. Rusya'nın çekilmesi ile bölgedeki otorite boşluğunu değerlendirmeye çalışan Ermeniler ve Gürcüler, Ruslardan aldıkları silah ve malzemeler ile bölgedeki etkinliklerini artırmaya başladılar. Ermeniler ve Gürcülerin birlikte göz diktikleri toprakların başında Müslümanların çoğunlukta yaşadığı Ahıska da bulunmaktaydı. Geleceklerinden endişe duyan Ahıska Müslümanları, Osmanlı devletinin bölgeyi ilhak etmesini temin etmek için İstanbul'a bir heyet gönderdi. Bu heyetin faaliyetleri neticesinde, 1918 yılı Şubat ayında Doğu Anadolu'da başlayan Osmanlı birliklerinin ileri harekâtının kapsamına Ahıska bölgesi de ilave edildi. Osmanlı devleti Haziran 1918'de Ahıska ve çevresini ele geçirdi ve bölgede mülkî teşkilatını kurmaya başladı. Bu makalede başta Başbakanlık Osmanlı, Türk Tarih Kurumu, Azerî ve İngiliz Arşivleri, Türk basını, basılmış Rus arşiv materyalleri ve ikinci el kaynaklar tetkik edilerek I. Dünya Savaşı'nın son yılında Osmanlı devletinin Ahıska'daki idaresinin serüveni anlatılacaktır