MəqaləAçıq girişsiyasi tarixsosial tarixhərbi əməliyyatdiplomatiya

Hakkâri Sancağında Nasturi Sorununun Başlaması ve Birinci Dünya Savaşı’nda Nasturi Olayları

Gazi Akademik Bakış, 2023

Kolleksiya xülasəsi

Həkkari Sancağında Nasturi məsələsinin yaranmasını və Birinci Dünya Müharibəsi illərindəki Nasturi hadisələrini araşdıran türkcə akademik məqalə.

Gazi Akademik Bakış jurnalında dərc olunan bu məqalə XIX əsrdən etibarən qərbli missionerlərin təsiri ilə Həkkari Sancağındakı Nasturi icmasının Osmanlı Dövləti ilə münasibətlərinin pozulmasını, İngiltərə və Rusiyanın müstəqillik vədlərinin rolunu araşdırır. Müəllifə görə Mar Şimunun ruslarla ittifaqından sonra Osmanlı qüvvələri, o cümlədən kürd tayfaları bölgəyə göndərilmiş, nasturilər məğlub olaraq İran ərazisinə köçmüşlər. Kolleksiya ilə əlaqəsi birbaşa deyil; Qafqaz cəbhəsi və Şərqi Anadolu–İran xətti üçün fon məlumatı verir.

Mənbənin öz xülasəsi

XIX. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte Hakkâri Sancağında yaşayan Nasturiler, batılı misyonerlerle tanıştıktan sonra bölgede sorun yaratmaya başladılar. Bilhassa İngiltere ve Rusya devletlerinin bağımsızlık vaatlerine karşılık Nasturiler, Osmanlı Devleti’ne karşı olan yükümlülüklerini yerine getirmediler. Birinci Dünya Savaşı yaklaşırken de batılı devletlerle ilişkilerini sürdüren Nasturiler, özellikle Rusların Güney Kafkasya’daki operasyonlarından sonra Rus koruyuculuğu altına girmek istediler. Osmanlı Devleti ise Nasturilerin devlete bağlılığını arttırmak ve batılı devletlerle ilişkilerini kesmek amacıyla vergi düzenlemesi gibi bazı önlemler aldı. Ayrıca Nasturilerin devlet aleyhinde faaliyetlerde bulunmamaları için kendilerine silah yardımı vaadinde bulunuldu. Fakat Osmanlı Devleti’nin bu çabaları sonuç vermedi. Nasturi lideri Mar Şemun, Ruslarla ittifak yaparak Birinci Dünya Savaşı’nda İtilaf devletlerini destekleme kararı aldı. Bu karardan sonra Osmanlı Devleti, Kürt aşiretlerinin de dâhil olduğu birlikleri bölgeye sevk etti. Osmanlı birliklerinin Nasturilere karşı hareketi, Nasturilerin yenilgiye uğrayarak İran topraklarına göç etmelerine sebep oldu. Bu çalışmanın amacı, Birinci Dünya Savaşı’nda İtilaf devletleri safında savaşa girerek Hakkâri Sancağında önemli bir sorun haline gelen Nasturilerin isyanını kaynaklar ışığında incelemektir.