MəqaləAçıq girişhərbi əməliyyatsiyasi tarixmətbuatdiplomatiya

İngiliz basınına göre birinci Dünya savaşı'nda Trabzon'da Rus işgali

Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 2014

Kolleksiya xülasəsi

Birinci Dünya Müharibəsində rusların 1916-cı ilin aprelində Trabzonu işğalının İngilis mətbuatındakı əksini araşdıran məqalə.

Məqalə Osmanlı Dövlətinin Qafqaz Cəbhəsindəki uğursuzluğundan sonra Şərqi Anadolu və Şərqi Qaradənizin rus irəliləyişinə açılmasını və 1916-cı ilin aprelində Trabzonun işğalını araşdırır. Müəllif dövrün İngilis qəzetlərindəki xəbər və şərhlərə əsaslanaraq İngilis mətbuatının və ictimai rəyinin işğala marağını təhlil edir. Kolleksiya baxımından dəyəri 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatını hazırlayan Qafqaz Cəbhəsi fonunu göstərməsindədir; birbaşa 1918 Azərbaycan məzmunu yoxdur.

Mənbənin öz xülasəsi

ÖZ XIX yüzyıl boyunca uluslararası siyasette yaşanan gelişmeler dünyayı kanlı bir savaşa sürüklemiştir. 1914 yılında patlak veren bu savaşta İttifak bloğu içinde yer alan Osmanlı Devleti, ilk olarak Kafkas Cephesinde ileri harekâta geçmiştir. Fakat bu cephede yaşanan başarısızlık ve Osmanlı Ordusunun neredeyse yok oluşu Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bölgelerini savunmasız bırakarak Rus işgaline açık bir hale getirmiş ve neticede 1916 yılında başlayan Rus ilerleyişi sonucunda Trabzon, Nisan 1916da Rusların eline geçmiştir. Trabzon gibi önemli bir liman kentinin İtilaf Devletlerince ilhakı bu bloğun en önemli gücü olan İngilterede büyük yankı uyandırmıştır. Zira bölgede bulunan özel muhabirler aracılığıyla savaşı günü gününe takip eden İngiliz basını ve kamuoyu, Trabzonun işgaliyle yakından ilgilenmiştir. Bu ilginin en somut yansıması ise döneme ait İngiliz gazetelerinde yer alan haber ve makalelerdir. Söz konusu haber ve yorumlarda, Rusların ilerleyişinden takdirle söz edilirken, işgalin Anadolu içlerine kadar genişlemesi gerektiği ve bunun neticesinde doğması muhtemel sonuçların neler olduğu üzerinde durulmuştur. Dönemin İngiliz basınında en fazla yer verilen konulardan biri de Trabzondaki azınlıkların durumuydu. Zira bu gazetelere bakılırsa şehirde bulunan Ermeni ve Rumlar, Türkler tarafından katledilmekteydi ve Trabzonda büyük bir insanlık dramı yaşanıyordu. Savaş yıllarının kendine has koşullarında propaganda yöntemlerinin de ihmal edilmediğini gözlediğimiz bu haberler sayesinde uluslararası kamuoyu Osmanlı Devleti aleyhine yönlendiriliyordu.