MəqaləAçıq girişsiyasi tarixhərbi əməliyyatsosial tarix

I. Dünya Savaşı Başlarında Erzurum Vilayeti'nde Yaşanan Zorluklar(1914-1915)

Turkish Studies (Elektronik), 2014

Kolleksiya xülasəsi

Birinci Dünya Müharibəsinin ilk illərində (1914-1915) Qafqaz Cəbhəsinin idarə mərkəzi olan Ərzurum Vilayətindəki çətinlikləri araşdıran türkcə məqalə.

Turkish Studies jurnalında 2014-cü ildə dərc olunan bu məqalə, Osmanlı dövlətinin 11 noyabr 1914-də müharibəyə qoşulmasından sonra Qafqaz Cəbhəsinin idarə mərkəzi olan Ərzurum Vilayətindəki siyasi, hərbi və ictimai çətinlikləri araşdırır. Xülasədə müharibənin başlanğıcı, Osmanlının İttifaq Dövlətləri tərəfində iştirakı və vilayətdə türklərlə ermənilərin birgə yaşadığı şəraitdə Daşnak, Hınçak kimi təşkilatların fəaliyyəti mənbənin öz çərçivəsində təsvir edilir. Kolleksiya baxımından bu, 1918-ci il Qafqaz əməliyyatına gedən yolun fon materialıdır.

Mənbənin öz xülasəsi

Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Veliaht Prensi'nin Saraybosna Şehrini ziyareti esnasında bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi üzerine Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, 28 Temmuz 1914'te Sırbistan'a savaş ilan etmiştir. Çıkan savaşa kısa sürede her iki devletin tarafında yer alan Almanya, Rusya, İngiltere, Fransa, Osmanlı Devleti vb. devletlerin dâhil olması ile savaş geniş bir alana yayılmıştır. Osmanlı Devleti, 11 Kasım 1914'te Almanya'nın öncülük ettiği İttifak Devletleri safında savaşa katılmıştır. Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesiyle, birçok cephede savaşmak zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti'nin savaştığı cephelerden biri de Kafkas Cephesi olup, cephenin idare merkezi Erzurum Vilayeti idi. Erzurum Vilayeti, Rusya hududunda olup, vilayet dâhilinde Türkler ve Ermeniler birlikte yaşamaktaydılar. Ermeniler, Fransız İhtilali ile ortaya çıkan fikir akımlarından milliyetçilik fikrini, Anadolu'nun doğusunda bağımsız bir Ermenistan kurmak için kullanıyorlardı. Bunun için Taşnak, Hınçak vb. cemiyetler kurarak, aşama aşama siyasi, kültürel ve silahlı faaliyetlerde bulunuyorlardı. Ermenilerin faaliyette bulundukları yerlerden biri de Erzurum Vilayeti idi. Ermeniler, Erzurum Vilayetini kendilerine merkez olarak seçmişlerdi. Vilayette memur ve esnaf olan Ermenilerin çoğunluğu bağımsız Ermenistan Devleti için kurulan cemiyetlere dâhil olmuşlardı. Vilayette bulunan ve nüfus çoğunluğunu oluşturan Türk ve Müslümanlar olmaktaydılar. Ermenilerin yaptığı olumsuz hareketler tepki görse de Avrupalı devletlerin Erzurum'da ki konsoloslukları devreye girerek tepkileri önlüyorlardı. Savaş başladıktan sonra Ermenilerin, Ruslar ve itilaf devletleri lehine olan tutumları açığa çıkmış, vilayetin her tarafında silahlı saldırıları ve katliamlarına şahit olunmuştur Bu doğrultuda çalışmada, Birinci Dünya Savaşı başlamadanhemen önce ve savaş başladıktan sonra ki ilk bir yıl içinde ErzurumVilayeti'nin içinde bulunduğu sosyal, ekonomik ve askeri zorluklarincelenmeye çalışılmıştır.