(Birinci Dünya ve Kurtuluş Savaşlarında Kazım Karabekir Komutasındaki Türk Ordusunun Millî Mücadeleye ve Kafkas Cumhuriyetleriyle Barışın Tesisine Katkıları)
Review of Armenian Studies, 2018
Koleksiyon özeti
Kâzım Karabekir komutasındaki Şark Cephesi'nin Millî Mücadele'ye ve Kafkas cumhuriyetleriyle barışın kurulmasına katkılarını inceleyen 2018 tarihli makale.
Review of Armenian Studies dergisinde yayımlanan bu makale, Birinci Dünya Savaşı sonrası paylaşım tasarıları, Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması bağlamında Millî Mücadele'yi ele alır. Odak noktası, Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Şark Cephesi'nin Doğu Anadolu'daki harekâtı ile Kafkas cumhuriyetleriyle barışın tesisine katkısıdır. Koleksiyon açısından ilgisi, 1918 sonrası dönemde Türk askerî varlığının Azerbaycan ve Kafkasya siyasetiyle ilişkisine dair arka plan sunmasıdır; Kafkas İslam Ordusu doğrudan ana konusu değildir.
Kaynağın kendi özeti
Birinci Dünya Savaşı önemli ölçüde Osmanlı İmparatorluğunun parçalanmasıyla ilgiliydi. İtilâf Devletleri İngiltere ve Fransa, kendi alacakları hisseler dışında İstanbul’u, Boğazlar’ı, Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun bir kısmını Rusya’ya önermişler, Yunanistan’a Ege kıyılarıyla İzmir’i vaat etmek yanında Anadolu’dan koparılacak topraklarda Ermeni ve Rum-Pontus Devletleri kurulmasını öngörmüşlerdi. İttifak Güçlerinin savaştan yenik çıkması üzerine imzalanan 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkes ve 10 Ağustos 1920 Sevr Antlaşmaları bu gizli paylaşım anlaşmalarına resmiyet kazandırmış olmakla beraber Osmanlı Meclisinin onaylamayışı sebebiyle Sevr asla yürürlüğe girmemiştir. İşgal güçlerine ve teslimi kabul eden Osmanlı Hükûmetine karşı Millî Mücadele hareketinin Mustafa Kemal önderliğinde başlatıldığı Temmuz 1919 Erzurum Kongresinin İstanbul Hükûmeti ve İşgal Güçlerinin baskılarına rağmen başarıyla sonuçlanmasını sağlayan Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Şark Cephesinin İstiklâl Harbinde özel bir yeri vardır. İşgal güçlerine kaybedilen toprakların ilk olarak Rusya ve Ermenistan’dan geri alınması ve komutasındaki askeri birliklerin Azerbaycan’a Rus-İngiliz-Ermeni saldırıları karşısında koruma sağlamış olması Karabekir’e halkın gönlünde “Şark Fatihi” ünvanını kazanmıştır. Karabekir’in Doğu Türkiye ve Kafkasya’daki askeri zaferleri, kendisinin Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile yaptığı müzakereler sonrasında elde edilen ve mevcut sınırları belirleyen Gümrü ve Kars Barış Antlaşmalarının imzalanmasıyla nihai şekline kavuşmuştur.
Dizin
- Kişiler
- Kâzım KarabekirMustafa Kemal
- Birlikler ve kurumlar
- Şark CephesiOsmanlı İmparatorluğuİtilaf Devletleri