(Birinci Dünya ve Kurtuluş Savaşlarında Kazım Karabekir Komutasındaki Türk Ordusunun Millî Mücadeleye ve Kafkas Cumhuriyetleriyle Barışın Tesisine Katkıları)
Review of Armenian Studies, 2018
Kolleksiya xülasəsi
Kazım Karabekirin komandanlığı altındakı Şərq Cəbhəsinin Milli Mübarizəyə və Qafqaz respublikaları ilə sülhün qurulmasına töhfələrini araşdıran 2018-ci il məqaləsi.
Review of Armenian Studies jurnalında dərc olunan bu məqalə Birinci Dünya Müharibəsindən sonrakı bölüşdürmə planları, Mudros Barışığı və Sevr müqaviləsi kontekstində Milli Mübarizəni nəzərdən keçirir. Diqqət mərkəzində Kazım Karabekir Paşanın komandanlığı altındakı Şərq Cəbhəsinin əməliyyatları və Qafqaz respublikaları ilə sülhün qurulmasına töhfəsidir. Kolleksiya baxımından əhəmiyyəti 1918-dən sonrakı dövrdə türk hərbi mövcudluğunun Azərbaycan və Qafqaz siyasəti ilə əlaqəsinə dair fon verməsidir.
Mənbənin öz xülasəsi
Birinci Dünya Savaşı önemli ölçüde Osmanlı İmparatorluğunun parçalanmasıyla ilgiliydi. İtilâf Devletleri İngiltere ve Fransa, kendi alacakları hisseler dışında İstanbul’u, Boğazlar’ı, Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun bir kısmını Rusya’ya önermişler, Yunanistan’a Ege kıyılarıyla İzmir’i vaat etmek yanında Anadolu’dan koparılacak topraklarda Ermeni ve Rum-Pontus Devletleri kurulmasını öngörmüşlerdi. İttifak Güçlerinin savaştan yenik çıkması üzerine imzalanan 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkes ve 10 Ağustos 1920 Sevr Antlaşmaları bu gizli paylaşım anlaşmalarına resmiyet kazandırmış olmakla beraber Osmanlı Meclisinin onaylamayışı sebebiyle Sevr asla yürürlüğe girmemiştir. İşgal güçlerine ve teslimi kabul eden Osmanlı Hükûmetine karşı Millî Mücadele hareketinin Mustafa Kemal önderliğinde başlatıldığı Temmuz 1919 Erzurum Kongresinin İstanbul Hükûmeti ve İşgal Güçlerinin baskılarına rağmen başarıyla sonuçlanmasını sağlayan Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Şark Cephesinin İstiklâl Harbinde özel bir yeri vardır. İşgal güçlerine kaybedilen toprakların ilk olarak Rusya ve Ermenistan’dan geri alınması ve komutasındaki askeri birliklerin Azerbaycan’a Rus-İngiliz-Ermeni saldırıları karşısında koruma sağlamış olması Karabekir’e halkın gönlünde “Şark Fatihi” ünvanını kazanmıştır. Karabekir’in Doğu Türkiye ve Kafkasya’daki askeri zaferleri, kendisinin Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile yaptığı müzakereler sonrasında elde edilen ve mevcut sınırları belirleyen Gümrü ve Kars Barış Antlaşmalarının imzalanmasıyla nihai şekline kavuşmuştur.
İndeks
- Şəxslər
- Kâzım KarabekirMustafa Kemal
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Şark CephesiOsmanlı İmparatorluğuİtilaf Devletleri