Bakı Hümmət Təşkilatı 1917–1918-ci illərdə: Sosialist Amallar və Siyasi Reallıqlar
Aygun Azimova · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2025
Koleksiyon özeti
Bakü Hümmet Teşkilatı'nın 1917–1918 yıllarındaki faaliyetini sosyalist idealler ile siyasi gerçeklikler arasındaki gerilim üzerinden inceleyen akademik makale.
Aygün Azimova'nın Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde (2025) yayımlanan bu makalesi, Müslüman sosyal demokratlarca kurulan Bakü Hümmet Teşkilatı'nın 1917–1918 yıllarındaki faaliyetini hatırat, dönem basını ve arşiv belgelerinin yeni yorumu ışığında ele alıyor. Yazar, teşkilatın Sovyet dönemindeki yüceltici değerlendirmeden 1980'lerin sonundan itibaren keskin eleştiriye dönüşen tarihyazımı seyrini tartışıyor ve örgüt içi ayrışmaların 1917 Ekim'inde başlayıp Mart 1918 olaylarından sonra derinleştiğini öne sürüyor. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'ye yürüdüğü dönemin şehirdeki Müslüman siyasi aktörlerini, Bakü Sovyeti ve Müsavat ile ilişkileri bağlamında aydınlatmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
Bu məqalədə Bakı Hümmət təşkilatının 1917–1918-ci illərdəki fəaliyyəti tarixi və siyasi kontekstdə kompleks şəkildə təhlil olunur. Müsəlman sosial-demokratları tərəfindən yaradılmış bu təşkilatın fəaliyyətinə tarixşünaslıqda münasibət müxtəlif dövrlərdə fərqli olmuşdur. Sovet dövründə Hümmətin fəaliyyəti sovet hakimiyyətinin qurulması prosesində mühüm siyasi amil kimi qiymətləndirilmiş və ideoloji baxımdan yüksək qiymətləndirilmişdir. Lakin XX əsrin 80-ci illərinin sonlarından etibarən sovet ideoloji sisteminin dağılması bu mövzuya yanaşmalarda da ciddi dönüş yaratmış, Hümmət təşkilatının fəaliyyəti kəskin tənqid obyektinə çevrilmişdir. Məqalədə memuaristik materiallar, dövr mətbuatı və arxiv sənədlərinin yeni interpretasiyası əsasında Hümmətin fəaliyyətini şərtləndirən sosial, siyasi və milli amillər araşdırılır. Tədqiqat nəticəsində təşkilat daxilində fikir ayrılıqlarının hələ 1917-ci ilin oktyabrında özünü göstərməyə başladığı və bu ayrılıqların Mart 1918 hadisələrindən sonra daha da dərinləşdiyi müəyyən edilir. Eyni zamanda, bolşeviklərin siyasətinin Hümmət üzvləri üzərində yaratdığı təsir, onların ideoloji amalları ilə siyasi reallıqlar arasında yaşadıqları ziddiyyətlər və təşkilatın bu fon üzərində formalaşan fəaliyyət istiqamətləri təhlil edilir.
Dizin
- Yerler
- Bakü
- Birlikler ve kurumlar
- Hümmet TeşkilatıBakü SovyetiMüsavat Partisi
- Olaylar
- Mart 1918 olayları
Kaynağın anahtar kelimeleri
Bakı Soveti · Hümmət Təşkilatı · Mirməmməd İsrafilbəyov · Müsavat Partiyası · Müsəlman Sosialistlər · Nəriman Nərimanov · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları