Gümrü- Moskova - Kars Antlaşmaları Kapsamında Muhacir ve Mülteci Problemi
Manas Journal of Social Studies, 2018
Koleksiyon özeti
Gümrü, Moskova ve Kars antlaşmaları çerçevesinde Kars-Ardahan-Batum bölgesindeki muhacir ve mülteci hareketlerini inceleyen akademik makale.
Manas Journal of Social Studies'te yayımlanan bu makale, 1878 Berlin Antlaşması'ndan sonra Rus yönetimine bırakılan Kars, Ardahan ve Batum'da kırk yıl boyunca değişen nüfus yapısını ve bunun doğurduğu göç hareketlerini ele alır. 3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması, Mondros Mütarekesi ve ardından Gümrü, Moskova ve Kars antlaşmalarının muhacir ile mültecilerin geri dönüşleri üzerindeki etkileri aşamalı biçimde izlenir. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun harekâta giriştiği 1918 yılının bölgesel arka planını ve Osmanlı'nın Kafkasya'daki nüfus-sınır meselelerini aydınlatmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Kars Ardahan veBatum Rusya’ya savaş tazminatı karşılığı bırakıldı. 3 Mart 1918’de imzalanan Brest LitovskAntlaşmasına kadar kırk yıl boyunca Kars Ardahan ve Batum Rus yönetiminde kaldı. Bu sürezarfında bölgeye Ermeni Rus gibi milletler yerleştirilerek kalıcılık sağlanmaya çalışıldı ve nüfusTürklerin aleyhinde bir artış gösterdi. Kars ve çevresinde Ermeni ve Rus nüfusunun artmasıylaAnadolu’nun içlerine doğru Türk göçleri başladı. Bu hareketlilik uzun yıllar devam etti.3 Mart 1918’de bölgenin Anadolu’ya katılmasıyla memleketlerine geri dönmek isteyen muhacirlerMondros Mütarekesine kadar geri döndüler, mütarekenin ardından bölgenin Anadolu topraklarıdışında kalmasıyla geri dönüşler Gümrü Antlaşmasına kadar durdu. Gümrü Antlaşması ile elegeçirilen yerlere doğru göçler başladı. Akabinde Moskova Antlaşması ve ardından yapılan KarsAntlaşması ile muhacirlerin ve mültecilerin durumu çeşitli aşamalardan geçti. Bu antlaşmalar ileAnadolu’nun çeşitli yerlerine dağılan ve Batum başta olmak üzere Kafkaslarda kalan muhacirlerkesin dönüş yapmaya başladılar. Kars ve çevresinde bulunan Ermeni ve Rus gibi milletlerdeAnadolu’dan Kafkaslara ve çeşitli coğrafyalara doğru bir göç hareketi başlattılar.Çalışmada Gümrü, Moskova ve Kars Antlaşmalarında muhacir ve mültecilerin durumununkapsamlı olarak ele alınması hedeflendi. Araştırma esnasında çeşitli arşivler incelendi.Ulaşılabilen gazeteler taranarak konu detaylı olarak sunulmaya çalışıldı.