Gümrü- Moskova - Kars Antlaşmaları Kapsamında Muhacir ve Mülteci Problemi
Manas Journal of Social Studies, 2018
Collection summary
A scholarly article examining migrant and refugee movements in the Kars-Ardahan-Batum region within the framework of the Gyumri, Moscow and Kars treaties.
Published in the Manas Journal of Social Studies, this article traces the demographic changes in Kars, Ardahan and Batum during forty years of Russian rule after the 1878 Treaty of Berlin, and the migrations they generated. It follows how the Brest-Litovsk Treaty of 3 March 1918, the Mudros Armistice, and later the Gyumri, Moscow and Kars treaties successively shaped the return of migrants and refugees. For the collection, its value lies in illuminating the regional and demographic background of 1918, the year of the Army of Islam's campaign in the Caucasus.
The source's own abstract
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Kars Ardahan veBatum Rusya’ya savaş tazminatı karşılığı bırakıldı. 3 Mart 1918’de imzalanan Brest LitovskAntlaşmasına kadar kırk yıl boyunca Kars Ardahan ve Batum Rus yönetiminde kaldı. Bu sürezarfında bölgeye Ermeni Rus gibi milletler yerleştirilerek kalıcılık sağlanmaya çalışıldı ve nüfusTürklerin aleyhinde bir artış gösterdi. Kars ve çevresinde Ermeni ve Rus nüfusunun artmasıylaAnadolu’nun içlerine doğru Türk göçleri başladı. Bu hareketlilik uzun yıllar devam etti.3 Mart 1918’de bölgenin Anadolu’ya katılmasıyla memleketlerine geri dönmek isteyen muhacirlerMondros Mütarekesine kadar geri döndüler, mütarekenin ardından bölgenin Anadolu topraklarıdışında kalmasıyla geri dönüşler Gümrü Antlaşmasına kadar durdu. Gümrü Antlaşması ile elegeçirilen yerlere doğru göçler başladı. Akabinde Moskova Antlaşması ve ardından yapılan KarsAntlaşması ile muhacirlerin ve mültecilerin durumu çeşitli aşamalardan geçti. Bu antlaşmalar ileAnadolu’nun çeşitli yerlerine dağılan ve Batum başta olmak üzere Kafkaslarda kalan muhacirlerkesin dönüş yapmaya başladılar. Kars ve çevresinde bulunan Ermeni ve Rus gibi milletlerdeAnadolu’dan Kafkaslara ve çeşitli coğrafyalara doğru bir göç hareketi başlattılar.Çalışmada Gümrü, Moskova ve Kars Antlaşmalarında muhacir ve mültecilerin durumununkapsamlı olarak ele alınması hedeflendi. Araştırma esnasında çeşitli arşivler incelendi.Ulaşılabilen gazeteler taranarak konu detaylı olarak sunulmaya çalışıldı.