Azerbaycanlı Türkçü ve Eğitimci Efendizade Mehmet Şerif'in Not Defteri ve Azerbaycan Hükümetini Kuranlar ile İlgili Görüşleri
M. Akif Erdoğru · Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 2020
Collection summary
An article publishing for the first time the notebook of Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan, a Turkist educator born in Şamahı, including his personal views on the founders of the 1918 Azerbaijani republic.
M. Akif Erdoğru's article presents for the first time the notebook, written in Ottoman script and Turkish, of Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan (1887-1954), a Turkist educator born in Şamahı who spent most of his life in Turkey. It traces his ties to Turkist circles in Istanbul, the Committee of Union and Progress, Mehmet Emin Resulzade and the Musavat cadres, and his studies in Lausanne. For the collection its value lies in his personal assessments of the founders of the 1918 Azerbaijani republic and his later criticism of Ankara's Caucasus policy.
The source's own abstract
Ömrünün çoğunu Türkiye'de geçirmiş Azerbaycan kökenli Efendizȃde Mehmet ŞerifBilgehan'ın (Şamahı 1887-İstanbul 1954) Arap harfleriyle Türkiye Türkçesinde tuttuğu bir not defteri ilk kez yayımlanmaktadır.Bir Türkçü ve eğitimci olarak Şerif Bilgehan, Şamahı'da doğmuş, 1910'da İstanbul'a gelerek, İstanbul'da Türkçü çevrelerle tanışmıştır.Daha sonra İttihat ve Terakki Fırkasına girmiş, Azerbaycan Cumhuriyetinin kurucusu Mehmet Emin Resulzȃde başta olmak üzere ile diğer Azeri Türkçüler ile yakın münasebette bulunmuştur.Ölümüne kadar Müsavat Partisi kadrosu ile ilişkilerini devam ettirmiştir.Şahsi notlarından anlaşıldığı kadarıyla, Mehmet Şerif Bey, Osmanlı hükümeti tarafından eğitim görmesi amacıyla Lozan'a gönderilmiş, 1917'de Türkiye'ye döndükten sonra Edirne ve İzmir'de bulunan Öğretmen Okullarında idarecilik yapmıştır.1920'de Azerbaycan Cumhuriyetinin Bolşevikler tarafından yıkılmasından sonra, Ankara Hükümetinin Kafkaslar üzerine izlediği politikaları yazılarıyla eleştirdiği için Türkiye'de bir süreliğine gözardı edilmiştir.Onun Azerbaycan tarihi hakkında verdiği bilgilerin yanı sıra, 1918 Azerbaycan Cumhuriyetini kuran kadrolar hakkındaki şahsi kanaatleri, diğer kaynaklarda olmayan bilgi ve görüşler içerdiği için değerlidir.Onun, yazılarından, cesur, bilgili, kararlı bir Türkçü olduğu ve Azerbaycan'da Türkiye destekli laik Türk milliyetçiliğine dayalı müstakil bir Azerbaycan Devletinin Türkiye'nin desteğiyle kurulması gerektiği görüşünü taşıdığı anlaşılmaktadır.Kendisi bugün hem Türkiye'de hem de Azerbaycan Cumhuriyetinde fazlaca bilinmeyen önemli bir şahıs olarak kalmaktadır.Bu yazıda onun biyografisi ve siyasi görüşleri üzerine yeni bilgiler verilmektedir.
Index
- Units and institutions
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiMüsavat Partisiİttihat ve Terakki Fırkası
The source's keywords
Art · Humanities