Tarihte Zengezur’un Ruslar Tarafından Ermenilere Verilmesi ve Yaşanan Son Gelişmeler
Turkish Studies (Elektronik), 2022
Koleksiyon özeti
Zengezur'un Rus/Sovyet kararlarıyla Ermenistan'a bağlanma sürecini ve güncel gelişmeleri ele alan akademik makale.
Turkish Studies dergisinde yayımlanan bu makale, Zengezur bölgesinin Rusya İmparatorluğu dönemindeki idari konumundan başlayarak 1918-1920 arasında Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki sınır anlaşmazlıklarını ve bölgenin Sovyet kararlarıyla Ermenistan'a bağlanmasını inceler. Metin, Rusların Ermenileri Türklere karşı kışkırtma politikalarını, 28 Nisan 1920'de Kızıl Ordu'nun Azerbaycan'ı işgalini ve Nahçıvan, Karabağ ile Zengezur'un statüsündeki değişimleri ele alır. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu harekâtının hemen sonrasındaki dönemde Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin toprak ve sınır sorunlarına ışık tutmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
Rusların Ermenileri desteklemelerinin esas sebeplerinden biri de onlar arasında oluşan ırkçılık fikrinin artamaya başlamasıydı. Bu fikirleri fırsat bilen Ruslar hem Osmanlı hem de Kafkaslardaki Ermenileri Türklere karşı kışkırtma metotlarını kullanmıştır. Zengezur ve Karabağ olayları da bu ırkçılığın halkı kışkırtmaları neticesinde ortaya çıkmıştır. Zengezur, Rusya İmparatorluğu döneminde 1868’den 1917 yılına dek Gence Valiliği’nin bir parçasıydı. 1918’de Nahçıvan ve Karabağ bölgeleri başta olmak üzere yeni kurulan Azerbaycan ve Ermenistan Cumhuriyeti arasında sınır anlaşmasızlığı yaşanmıştır. Bu anlaşmazlık 28 Nisan 1920’de Bolşevik Kızıl Ordu tarafından Azerbaycan’ın işgaliyle sonuçlandı. 1920’de Nahçıvan, Karabağ ve Zengezur bölgelerinin Azerbaycan’a bağlı olduğu ilan edilmiştir. Ancak kısa süre sonra Rus yönetimi tarafından verilen bu karar geri alınmıştır. Sonraki aylarda Nahçıvan ve Karabağ Azerbaycan’ın, Zengezur ise Ermenilerin kontrolü altına girmiştir. Daha sonra Zengezur’un Kafan, Gorus, Karakilise ve Mehri ilçeleri Sovyetlerin kararıyla Ermenistan’a resmen bağlanmış oldu. Bu işgal planı Azerbaycan ile Türkiye arasında Ermeni tampon bölge yaratılmasına sebep oldu. Böylece Azerbaycan’ın diğer şehirleri ile Nahcivan hattı koparıldı. Türkiye-Azerbaycan arasındaki örülen bu coğrafi duvar Ruslar için daha güçlü hale geldi. Türkiye ve Türk Dünyası arasındaki karayolu bağlantısı kesildi. Yüz yıldan fazladır ki Türkiye, Azerbaycan ve Türk Dünyası’nın bütünleşme çabaları sekteye uğratıldı. Ermenilerin elde ettikleri bu zafer, onları yüz yıl sonra yeni tezler ve işgaller üretmeye cesaretlendirdi. Karabağ bunun son örneğini oluşturmaktadır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiKızıl OrduRusya İmparatorluğuErmenistan Cumhuriyeti