Tarihte Zengezur’un Ruslar Tarafından Ermenilere Verilmesi ve Yaşanan Son Gelişmeler
Turkish Studies (Elektronik), 2022
Collection summary
A scholarly article on how Zangezur was transferred to Armenia through Russian/Soviet decisions, and on recent developments.
Published in Turkish Studies, this article traces Zangezur from its administrative status under the Russian Empire through the 1918-1920 border disputes between the newly founded Azerbaijani and Armenian republics and its eventual attachment to Armenia by Soviet decision. It discusses Russian policies of inciting Armenians against Turks, the Red Army's occupation of Azerbaijan on 28 April 1920, and shifting arrangements over Nakhchivan, Karabakh and Zangezur. For the collection, its value lies in illuminating the territorial problems of the Azerbaijan Democratic Republic in the period immediately following the Caucasus Army of Islam's campaign.
The source's own abstract
Rusların Ermenileri desteklemelerinin esas sebeplerinden biri de onlar arasında oluşan ırkçılık fikrinin artamaya başlamasıydı. Bu fikirleri fırsat bilen Ruslar hem Osmanlı hem de Kafkaslardaki Ermenileri Türklere karşı kışkırtma metotlarını kullanmıştır. Zengezur ve Karabağ olayları da bu ırkçılığın halkı kışkırtmaları neticesinde ortaya çıkmıştır. Zengezur, Rusya İmparatorluğu döneminde 1868’den 1917 yılına dek Gence Valiliği’nin bir parçasıydı. 1918’de Nahçıvan ve Karabağ bölgeleri başta olmak üzere yeni kurulan Azerbaycan ve Ermenistan Cumhuriyeti arasında sınır anlaşmasızlığı yaşanmıştır. Bu anlaşmazlık 28 Nisan 1920’de Bolşevik Kızıl Ordu tarafından Azerbaycan’ın işgaliyle sonuçlandı. 1920’de Nahçıvan, Karabağ ve Zengezur bölgelerinin Azerbaycan’a bağlı olduğu ilan edilmiştir. Ancak kısa süre sonra Rus yönetimi tarafından verilen bu karar geri alınmıştır. Sonraki aylarda Nahçıvan ve Karabağ Azerbaycan’ın, Zengezur ise Ermenilerin kontrolü altına girmiştir. Daha sonra Zengezur’un Kafan, Gorus, Karakilise ve Mehri ilçeleri Sovyetlerin kararıyla Ermenistan’a resmen bağlanmış oldu. Bu işgal planı Azerbaycan ile Türkiye arasında Ermeni tampon bölge yaratılmasına sebep oldu. Böylece Azerbaycan’ın diğer şehirleri ile Nahcivan hattı koparıldı. Türkiye-Azerbaycan arasındaki örülen bu coğrafi duvar Ruslar için daha güçlü hale geldi. Türkiye ve Türk Dünyası arasındaki karayolu bağlantısı kesildi. Yüz yıldan fazladır ki Türkiye, Azerbaycan ve Türk Dünyası’nın bütünleşme çabaları sekteye uğratıldı. Ermenilerin elde ettikleri bu zafer, onları yüz yıl sonra yeni tezler ve işgaller üretmeye cesaretlendirdi. Karabağ bunun son örneğini oluşturmaktadır.
Index
- Units and institutions
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiKızıl OrduRusya İmparatorluğuErmenistan Cumhuriyeti