MakaleAçık erişimhatırattarihyazımı

Caucasian Islamic Army in the Light of Qılman İlkin Musayev’s Memoirs

Muhammed Ali Arslan · DergiPark (Istanbul University), 2021

Koleksiyon özeti

Azerbaycanlı yazar Qılman İlkin Musayev'in 'Türk Ordusu Bakıda' hatıratı ışığında Kafkas İslam Ordusu.

Muhammed Ali Arslan'ın makalesi, Güney Kafkasya'da Bolşevik ve Taşnak baskılarının katliama dönüşmesi üzerine Osmanlı'nın Nuri Paşa komutasında kurduğu Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'ye kadar ilerleyerek düzeni tesis etmesini, dönemin tanığı Azerbaycanlı yazar ve yerel tarihçi Qılman İlkin Musayev'in gözünden ele alıyor. Çocukken bu olayları yaşayan Musayev'in hatırat tarzında yazdığı 'Türk Ordusu Bakıda' eseri, 1917-1920 yılları arasında Kafkasya ve özellikle Azerbaycan'daki gelişmeleri sıra dışı bir anlatımla aktarıyor.

Kaynağın kendi özeti

XX. Yüzyılın başlarında Güney Kafkasya'daki Bolşevik ve Ermeni Taşnakları tarafından bölgedeki Müslüman-Türk nüfusa karşı yapılan zulüm ve baskılar zamanla katliama dönüşmüştür.Osmanlı Devleti yapılan bu müdahaleleri bertaraf etmek amacıyla, ileride "Kafkas İslam Ordusu" ismiyle anılacak bir ordunun oluşmasını sağlamıştır.Nuri Paşa liderliğinde oluşturulan Kafkas İslam Ordusu Azerbaycan'a doğru harekete geçmiş ve Bakü'ye kadar ilerleyerek Kafkasya'da geçici de olsa düzeni tesis etmiştir.Azerbaycan halkı tarafından bölgenin kurtarıcısı olarak kabul edilen Kafkas İslam Ordusu'nun kısa sürede gerçekleştirdiği barış ve huzur, XX.Yüzyılın Meşhur Azerbaycan Yazarı ve Yerel Tarihçisi Qılman İlkin Musayev'i, küçük yaşlarda etkilemiş ve bu tesirler sonucunda Qılman İlkin, dönemin şahidi olarak olup bitenleri yazıya dökmüştür.Qılman İlkin Musayev, Bakü Şehri'nin tarihi ile ilgili çok sayıda çalışmalar kaleme almıştır.Bu çalışmalardan bir tanesi de hatırat tarzında yazılan ve Kafkas İslam Ordusu'nu konu edinmiş "Türk Ordusu Bakıda" adlı eseridir.Hatırat şeklinde, sıra dışı bir anlatım ve perspektif ile yazılan bu eser 1917-1920 yılları arasında Kafkasya'da ve hususen Azerbaycan coğrafyasında yaşanılanlara ışık tutmaktadır.