MəqaləAçıq girişxatirətarixşünaslıq

Caucasian Islamic Army in the Light of Qılman İlkin Musayev’s Memoirs

Muhammed Ali Arslan · DergiPark (Istanbul University), 2021

Kolleksiya xülasəsi

Azərbaycan yazıçısı Qılman İlkin Musayevin 'Türk ordusu Bakıda' xatirələri işığında Qafqaz İslam Ordusu.

Məhəmməd Əli Arslanın məqaləsi Cənubi Qafqazda bolşevik və daşnak təzyiqlərinin qırğına çevrilməsi üzərinə Osmanlının Nuru Paşa komandanlığında qurduğu Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya qədər irəliləyərək asayişi bərqərar etməsini dövrün şahidi, Azərbaycan yazıçısı və yerli tarixçi Qılman İlkin Musayevin gözü ilə araşdırır. Uşaqlıqda bu hadisələri yaşamış Musayevin xatirə janrında yazdığı 'Türk ordusu Bakıda' əsəri 1917-1920-ci illər Qafqaz və xüsusən Azərbaycandakı hadisələri qeyri-adi bir təhkiyə ilə çatdırır.

Mənbənin öz xülasəsi

XX. Yüzyılın başlarında Güney Kafkasya'daki Bolşevik ve Ermeni Taşnakları tarafından bölgedeki Müslüman-Türk nüfusa karşı yapılan zulüm ve baskılar zamanla katliama dönüşmüştür.Osmanlı Devleti yapılan bu müdahaleleri bertaraf etmek amacıyla, ileride "Kafkas İslam Ordusu" ismiyle anılacak bir ordunun oluşmasını sağlamıştır.Nuri Paşa liderliğinde oluşturulan Kafkas İslam Ordusu Azerbaycan'a doğru harekete geçmiş ve Bakü'ye kadar ilerleyerek Kafkasya'da geçici de olsa düzeni tesis etmiştir.Azerbaycan halkı tarafından bölgenin kurtarıcısı olarak kabul edilen Kafkas İslam Ordusu'nun kısa sürede gerçekleştirdiği barış ve huzur, XX.Yüzyılın Meşhur Azerbaycan Yazarı ve Yerel Tarihçisi Qılman İlkin Musayev'i, küçük yaşlarda etkilemiş ve bu tesirler sonucunda Qılman İlkin, dönemin şahidi olarak olup bitenleri yazıya dökmüştür.Qılman İlkin Musayev, Bakü Şehri'nin tarihi ile ilgili çok sayıda çalışmalar kaleme almıştır.Bu çalışmalardan bir tanesi de hatırat tarzında yazılan ve Kafkas İslam Ordusu'nu konu edinmiş "Türk Ordusu Bakıda" adlı eseridir.Hatırat şeklinde, sıra dışı bir anlatım ve perspektif ile yazılan bu eser 1917-1920 yılları arasında Kafkasya'da ve hususen Azerbaycan coğrafyasında yaşanılanlara ışık tutmaktadır.