Birinci Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi (1914–1918): Türkiye’nin Azerbaycan’da Ulusal-Siyasal Seferberlik Üzerindeki Etkisi
Nushaba Mammadova · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2026
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsində Qafqaz Cəbhəsini və Osmanlı təbliğat-kəşfiyyat fəaliyyətinin Azərbaycanda milli-siyasi səfərbərliyə təsirini araşdıran akademik məqalə.
Nushaba Məmmədovanın "Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi"ndə dərc olunan bu məqaləsi 1914-1918-ci illərdə Qafqaz Cəbhəsindəki hadisələri, böyük dövlətlərin kəşfiyyat və təbliğat şəbəkələrini araşdırır. Müəllif Osmanlının müharibəyə qoşulmasından sonra Cənubi Qafqazdakı müsəlman əhali arasında türkçülük və islamçılıq ideyalarının yayılmasını, yerli mətbuatdakı Türkiyə tərəfdarı yazıları və rus inzibati hesabatlarında əks olunan Rusiya əleyhinə meylləri nəzərdən keçirir. Kolleksiya baxımından bu, 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycana gəlişini hazırlayan siyasi-ictimai zəmini anlamağa kömək edən fon araşdırmasıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Modern tarihin en yıkıcı çatışmalarından biri olan Birinci Dünya Savaşı (1914–1918), tarih yazımında geniş ölçüde incelenmiş bir konudur. Bununla birlikte savaşın bölgesel dinamiklerine ilişkin bazı yönler hâlen yeterince araştırılmamış alanlar arasında yer almaktadır. Bu alanlardan biri, savaş yıllarında büyük güçler tarafından yürütülen istihbarat faaliyetleri ve propaganda ağlarının işleyişidir. Bu makale, söz konusu süreçleri Kafkas Cephesi bağlamında ele almakta ve bu gelişmelerin Azerbaycan’daki sosyo-politik ortam üzerindeki etkilerini incelemektedir. Türkiye’nin 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı’na katılmasının ardından, Rus İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Müslüman nüfusun bulunduğu bölgelerde, özellikle Güney Kafkasya’da, siyasal atmosferde belirgin değişimler yaşanmaya başlamıştır. Bölgesel basında Türkiye’ye destek veren yazılar yayımlanmış; Türkçülük ve İslamcılık düşünceleri yerel toplumun belirli kesimleri arasında yaygınlık kazanmıştır. Aynı dönemde imparatorluk yönetimi, bölgede Rusya karşıtı eğilimlerin güçlendiğini gözlemlemiştir. Resmî idarî raporlara göre bu gelişmeler, sınır bölgelerinden Azerbaycan’a giren Osmanlı görevlilerinin yürüttüğü propaganda faaliyetleriyle ilişkilendirilmiştir. Bu durum, dönemin idarî ve güvenlik kurumları arasında gerçekleştirilen gizli yazışmalara da yansımıştır. Çalışma, başta arşiv belgeleri olmak üzere yayımlanmış belge koleksiyonları ve dönemin basın materyallerine dayanmaktadır. Bu kaynakların analizi aracılığıyla makale, Birinci Dünya Savaşı sırasında propaganda faaliyetlerinin, istihbarat etkinliklerinin ve siyasal mobilizasyon süreçlerinin Azerbaycan’daki sosyo-politik gelişmeler üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
İndeks
- Şəxslər
- Nushaba Mammadova
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı DevletiRus İmparatorluğu
- Hadisələr
- Birinci Dünya Savaşı (1914-1918)
Mənbənin açar sözləri
Azerbaijan · Azerbaycan · Birinci Dünya Savaşı · Caucasus Front · First World War · Kafkas Cephesi · Late Modern History (Other) · Political Mobilization · Siyasal Mobilizasyon · Türkiye · Yakınçağ Tarihi (Diğer)