ArticleOpen accesspolitical historydiplomacyhistoriography

Bolşevik İhtilali’nin Ardından Osmanlı Devleti’nin Rusya’daki Yeni Rejime Bakışı

Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 2019

Collection summary

A scholarly article examining the Ottoman State's view of the new regime in Russia after the Bolshevik Revolution.

Published in the Journal of the Atatürk Research Center, this Turkish-language article discusses the transformation of Russia's domestic and foreign policy in the early twentieth century, Armenian-Azerbaijani Turkish-Georgian tensions in the Caucasus, and the Ottoman State's approach to the new regime after the Bolshevik Revolution. It outlines the 1917-1918 Caucasian context and the political vacuum created by Russia's withdrawal from the war. For the collection, its value lies in illuminating the diplomatic and ideological background that preceded the Army of Islam's 1918 campaign in Azerbaijan.

The source's own abstract

Rusya, XX. yüzyıl başlarında iç ve dış politikasında yeni durumlarla karşılaştı. İçerde Rus halkı, XIX. yüzyıl sonlarında rejim karşıtı hareketler başlatmıştı. Dış politikada ise Berlin Antlaşması’ndansonra Balkan devletlerinin bağımsızlık hareketlerinde Rusya’nın oynadığı rolü göz önüne alan İngiltere, bu devletin Anadolu ve Asya’daetkin olmasını istemediğinden Rusya’yı Anadolu ve Kafkasya’da meşgul etmek için Ermenileri kışkırttı. Ayrıca Uzak Doğu’da Japonya’yıRusya’ya karşı girişebileceği bir savaş için teşvik edip destekledi. Bütün bunlar sonucunda Rusya’nın 1890’dan itibaren Ermeni tebaası ileilişkileri bozuldu. XX. yüzyılın başında Kafkasya’da Ermeni-Azerbaycan Türkleri ve Gürcüler arasında çok ciddi çatışmalar yaşandı. Buçatışmalarda sosyalizmi savunan işçi sınıfının çok büyük etkisi oldu.Rusya, 1905 yılında da Japonya karşısında giriştiği savaşı kaybetti.Politik zorluklar yaşayan Rus Çarlığı Meşrutiyet rejimini ilan etmekzorunda kaldı. Rusya’nın kendisi için bir tehdit olmaktan çıktığını gören İngiltere, bundan sonra Almanya’ya karşı Rusya ile ittifak kurdu.Bu iki devlet Fransızları da yanlarına alarak Birinci Dünya Savaşı’nabirlikte girdi.Birinci Dünya Savaşı esnasında savaşın getirdiği ağır yükRusya’nın iç işlerindeki karışıklıkları artırdı. Siyasi görüş ayrılıklarıbaş gösteren ekonomik sıkıntılarla daha da belirginleşti ve başlangıçtahalk hareketleri olarak başlayan olaylar, Bolşeviklerle Menşeviklerinbirlikte hareket ettiği büyük bir ihtilale dönüştü. Mart 1917’de başlayan olaylar, Rus Çarı II. Nicholas’ın tahtından feragat etmesine 25Ekim1917’de Petrograd Garnizonunun Bolşeviklere katılıp aynı geceII. Sovyet Kongresi’nde Bolşevik Programı’nın onaylanmasına kadarsürdü.Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı sırasında en büyükdüşmanlarından biri olan Çarlık Rusya’sıydı. Dolayısıyla Rusya’dameydana gelen bu rejim değişikliği Osmanlı Devleti’nin cephedekidüşmanlarından birini azaltsa da beraberinde bazı yeni problemlergetirdi. Bolşevik İhtilali’nden sonra Osmanlı Devleti’ne sığınan mülteciler boyutu birçok araştırmacının dikkatini çekmiş ve bu konudaçeşitli akademik çalışmalar yapılmıştır. Bunlara B. Bakar, K. Acar veU. Karadoğan’ın çalışmaları örnek gösterilebilir:Görüldüğü üzere bu konuyla ilgili çalışmalar genellikle İstanbul’agelen Rus mülteciler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Oysaki mültecilermeselesi Osmanlı Devleti için Bolşevik ihtilalinin sonuçlarından sadece biridir. Bu araştırmanın kapsamı Bolşevik İhtilali’nden sonraOsmanlı-Rusya ilişkileridir. Araştırmada iki konuya odaklanılacaktır:İlk bölümde Bolşevik İhtilali’nden sonra yeni hükûmet kuruluncayakadar devam eden belirsizlik döneminde Osmanlı hükûmeti ve Osmanlı aydınlarının Rusya’daki gelişmelere nasıl baktığı incelenecektir. İkinci bölümde ise; Osmanlı Devleti’nin bu ihtilal sebebiyle karşılaştığı problemler ele alınacaktır. Bu problemler arasında; OsmanlıDevleti’nin doğu ve batı bölgelerinde ortaya çıkan salgın hastalıklar,Trabzon limanından Rusya’ya gönderilen mallar, piyasalarda görülenRus parası istilası, bazı Rus askerlerinin doğu sınırından Osmanlı’yasığınması, Rusya’ya kaçırılan asâr-ı atika, Osmanlı-Rus sınırında karşılaşılan bazı olaylar ve sığınanların muhasım devlet tebaasından sayılıp sayılmayacağı gibi konular vardır. Osmanlı yöneticilerinin, değişikkonularda karşı karşıya kalınan bu problemlere ne gibi çözümler getirdiği de araştırmanın kapsamında yer alacaktır. Bu şekilde Osmanlıelitinin Rusya’daki yeni rejime bakışının ne olduğunun ortaya konması amaçlanmaktadır.Bu çalışmada; Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri ana kaynakolarak kullanılacaktır.